Hürriyet ve İtilâf Fırkası üyesi Fethi Bey'in "Muhaliflerin Esrarı (1916)" adlı eserinin incelenmesi

Araştırmamıza konu olan tarihte Osmanlı Devleti iç karışıklıklarla birlikte dış kuvvetler ile de savaşlara devam etmektedir. Kötü gidişata karşı devlet adamları ve aydınlar çeşitli çözümler bulma çabası içerisine girmişler; bu süreçte birtakım fikir akımları ve siyasî yapılanmalar ortaya çıkmıştır. İttihat ve Terakkî'nin idaresinden memnun olmayan siyasîler tarafından birçok parti kurulmuş ve devleti içinde bulunduğu kötü durumdan kurtarmaya yönelik faaliyetler gerçekleştirmişlerdir. 1908 Devriminin getirdiği yeni koşullar siyasî parti kurulmasını kaçınılmaz kılmıştır. İttihat ve Terakkî Cemiyeti'nin karşısında en güçlü siyasî parti olarak karşımıza Hürriyet ve İtilâf Partisi (21 Kasım 1911) çıkmaktadır. Partinin kuruluş amacı ve işlevi hakkında bilgi araştırmamızın devamında açıklanmıştır. Hürriyet ve İtilâf Fırkası'nın İstanbul'da ilk açılan şubelerinden biri Kadıköy şubesidir. Şubenin kurucusu olan Fethî Bey Muhaliflerin Esrarı adlı eserinde parti ve önde gelen bazı isimler hakkında oldukça önemli bilgiler vermektedir. Söz konusu eserde Taklib-i Hükümet girişiminin nedenleri, Prens Sabahattin, Mahir Bey vd. kişilerin fikirleri gibi birçok konuda birinci ağızdan bilgiler mevcuttur. Eser daha önce herhangi bir transkripsiyon çalışmasına tabii tutulmamış ve incelenmemiştir. Bu açıdan eserin tahlil edilip günümüz Türkçesine aktarılması ve yazıldığı dönem içerisinde değerlendirilmesi önemli bir hâle gelmiştir. Çok partili hayata geçiş çalışmalarının temelinin atıldığı bu yıllarda İttihat ve Terakki'ye karşı muhalefet yoğunlaşmış; hatta Bab-ı Âli Baskını örnek alınarak bazı darbe girişimleri, ihtilâl planları yapılmaya başlanmıştır. Bu dönemde ki mevcut siyasî partilere bakıldığında birçok ismin daha önce İttihat ve Terakkî Fırkası'nda yer aldığını sonrasında ise gerek kişisel çıkarlar gerekse fikir ayrılıkları yüzünden başka bir siyasî yapılanma içerisine girdiklerini görmekteyiz. Fethi Bey'in de bu isimlerden biri olduğunu söylemek mümkündür. Muhaliflerin Esrârı adlı eserinde bu durum açıkça göze çarpmakta devlet ve parti içerisinde nasıl bir ilişki ağına sahip olduğunu okura aktarmaktadır.