Hüseyin Baykara ve zamanı

Soyu Emir Timur ve Cengiz Kağan gibi hükümdarlara dayanan Timurlu sultanlarından Hüseyin Baykara 1438 yılında Herat?ta doğdu. Henüz 7 yaşındayken babasını kaybeden Baykara, 14 yaşına geldiğinde Ebu?l Kasım Babür?ün yanına gitti. Bu dönemde Babür?ün 1454 tarihindeki Semerkant üzerine yaptığı ikinci seferine katılan Baykara, Ebu Said?in yanında kaldı. Daha sonra Mirza Üveys?in isyan etmesiyle Ebu Said, şüphelendiği 13 akrabası ile birlikte Hüseyin Baykara?yı tutsak etti. Bunu duyan Baykara?nın annesi Firuze Begim oğlunun serbest bırakılmasını sağladı ve Baykara tekrar Ebul Kasım Babür?ün yanına döndü. Babür?ün 1457 baharında ölmesiyle Merv hakimi Mirza Sencer?in yanına gitti ve onun kızıyla evlendi. Sencer 1457 yazında Meşet?e gittiğinde Merv idaresini Hüseyin Baykara?ya bıraktı. Baykara, Mirza Sencer?in yokluğunda Merv?i eline geçirmek istediyse de başarılı olamadı. Daha sonra Astarabat?ı Cihan Şah?ın yeğeni Hüseyin Türkmen?den alan Baykara, Cihan Şah?ın Herat?tan ayrılmasından sonra burada tutunmadı ve Harezm?e çekildi. Baykara Ebu Said?in adamlarını yenerek Hive ve civarını ele geçirdi. O, 1468 tarihinde Özbek hükümdarı Ebu?l Hayr Han?dan yardım istedi. Ancak Ebu?l Hayr Han?ın bir süre sonra ölmesi sebebiyle bu yardım sağlanamadı. Daha sonra Ebu Said Mirza?nın hâkimiyetinde bulunan topraklara saldıran Hüseyin Baykara, Ebu Said?in 1469 tarihinde vefatı üzerine Herat?ı ele geçirdi ve adına hutbe okuttu. Yadigâr Muhammed bir süreliğine Herat tahtını ele geçirdiyse de Baykara onu öldürterek tekrar Herat?a sahip oldu. Hüseyin Baykara, 36 yıllık hükümdarlık döneminin ilk safhalarında bazı hanedan mirzaları ile mücadele ederken daha sonra kendi oğullarının isyanlarıyla uğraşmak zorunda kalmıştı. Herat?ı bir kültür başkenti haline getiren Baykara?nın Özbek saldırılarının devam ettiği sırada 1506 yılında vefat etmesi Özbek Sultanı Şibani Han?ın işini daha da kolaylaştırdı ve Timurluları ortadan kaldırdı. Anahtar Kelimeler: Timurlular, Hüseyin Baykara, Ali Şir Nevai, Horasan, Herat.