Hüsn ü aşk, hüsn ü dil ve sıhhat u maraz anlatılarının sembolik açıdan karşılaştırmalı analizi

Hüsn ü Aşk, Hüsn ü Dil ve Sıhhat u Maraz anlatıları klasik Türk edebiyatının önemli sembolik anlatılarındandır. Bu anlatılardaki sembollerin analiz edilmesi ve bütüncül bir bakış açısıyla değerlendirilmesi, klasik Türk edebiyatı metin çözümlemelerine önemli katkılar sağlayabilir. Çalışmada bu amaçla söz konusu üç anlatıdaki semboller bütüncül bir yaklaşımla analiz edilmiştir. Semboller çözümlenirken yöntem olarak göstergebilimsel yaklaşımlardan yararlanılmıştır. Anlatılarda yer alan her sembol, öncelikle metin içerisindeki diğer göstergelerle ilişkisi açısından, sonra gelenek içerisinde kazandığı anlam alanları açısından çözümlenmiştir. Çalışmada ele alınan anlatılar "kendini ve hakikati bilme yolculuğu" konusunu işlediği için sembollerin anlam alanları konusunda çoğunlukla İslam düşünce geleneğinden yararlanılmıştır. Teorileri ve kavramlarından yararlanılan düşünce okulları kelam, felsefe ve tasavvuf okullarıdır. Çalışmayı özgün kılan özellik, çözümlenen her sembolün İslam düşünce geleneğindeki üç düşünce okulundan yararlanılarak temellendirilmesi ve bir bütünlük içerisinde ele alınmasıdır. Bununla hem keyfî yorumlardan kaçınmak hem de anlam alanları özellikle modern zamanlarda değiştiği için sembolleri gerekçelendirerek sunmak ve böylece anlaşılır kılmak amaçlanmıştır. Çalışmada incelenen anlatılar "nefsini bilen Rabbini bilir" fikrinin kurgusal ifadesi olarak tanımlanabilir. Sembollerin anlaşılması için çalışmada yanıtlanmaya çalışılan en temel soru, insanın kendini ve hakikati nasıl bilebileceği sorusudur. Çalışmada bu temel soru aşk, akıl, güzellik, ruh, nefs, hayal, söz, kalp/gönül gibi kavramlar; kendini bilmek, ölümsüzlük, acı-haz tartışmaları, insan-evren-gönül ilişkisi gibi felsefi ve tasavvufi konular; sudûr, akıllar, nefs veya bilgi, cevher-araz, Allah'ın isimleri, vahdet-i vücûd, ayân-ı sâbite, devir nazariyesi gibi ontolojik, epistemolojik ve psikolojik teoriler ve kavramlar üzerinden yanıtlanmaya çalışılmıştır.