Hızlı kentleşme sürecinin toplumsal yapıya etkileri: Batman örneği

Bu çalışmada, 1950'li yıllardan itibaren bir köy yerleşim yeri etrafında kurulan sanayi tesislerinin (Petrol Rafinerisi) etkisiyle bölgeye yönelen göçlerin ortaya çıkardığı Batman'ın kentleşme serüveni ile bu süreçte toplumsal yapıyı oluşturan unsurlarda meydana gelen değişimler ele alınmaktadır. Çalışmanın esas amaçlarından biri; kentleşme sürecinin lokomotifi olan sanayileşmenin sonraki yıllarda etkisini hızla yitirdiği ve daha farklı faktörlerin devreye girmesiyle son dönem (1990-2016) Batman'ın hızlı kentleşme sürecindeki yeni dinamiklerin ortaya konulmasıdır. Hızlı kentleşme sürecinde başta aile ilişkileri olmak üzere toplumsal yapıyı oluşturan diğer unsurlarda değişimler yaşandığı ve kentte yaşanan bu değişimin sosyal bilimler için önemli bir araştırma konusu olduğu gerçeğinden hareketle, bugüne dek Batman'da bu kapsamda bir toplumsal yapı analizi yapılmamış olması, çalışmanın en temel belirleyicilerinden olmuştur. Çalışmada, kentleşme sürecinde ortaya çıkan değişimi tespit etmek amacıyla nicel ve nitel yöntemler kullanılarak, karma bir örnek ortaya konulmuştur. Betimsel bir çalışma tipinin derinlemesine bilgilerle irdelenmesi için hem nitel hem de nicel yöntemin farklı tekniklerinden yararlanılmıştır. Çalışmada kuramsal ve uygulama temellerine dikkat edilerek, Batman merkezde anket tekniği ile nicel ve derinlemesine görüşme tekniğiyle de nitel yöntem kullanılmıştır. Buradaki temel gaye, nicel yöntemle elde edilen verilere nitel araştırma yoluyla daha derinlemesine bilgiler katmaktır. Bu bağlamda, sosyo-ekonomik ve demografik birçok değişken kullanılarak Batman'da meydana gelen hızlı kentleşme, toplumsal yapıya dair değişimler, toplumsal bazı eğilimler ve kentlileşme durumu incelenmiştir. Sonuçta; Batman'ın kentleşme sürecini başlatan unsurun sanayileşme olduğu halde sonraki yıllarda sanayileşmenin kentleşme üzerinde etkisinin ne düzeyde olduğu, Batman'a gerçekleşen göçlerin temel dinamiklerinin neler olduğu, hızlı kentleşme sonrası toplumsal yapıyı oluşturan unsurlarda ne gibi değişmeler yaşandığı ve ne tür sorunlar ortaya çıktığı, bazı toplumsal konulara ve kentlileşmeye ilişkin tutumların ne düzeyde olduğu gibi birçok durum, anket, görüşme ve gözlemlere dayandırılarak açıklanmıştır. Araştırma bulguları, ülkemizde yaşanan kentleşme süreci ve bu süreçte yaşananlar açısından Batman özelinde bir farklılaşmanın olduğunu göstermektedir.