İşe iade davası kapsamında alacaklar

4857 sayılı İş Kanunu m.18 uyarınca; "Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde en az altı aylık kıdemi olan işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden işveren, işçinin yeterliliğinden veya davranışlarından ya da işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebebe dayanmak zorundadır. İşletmenin bütününü sevk ve idare eden işveren vekili ve yardımcıları ile işyerinin bütününü sevk ve idare eden ve işçiyi işe alma ve işten çıkarma yetkisi bulunan işveren vekilleri hakkında bu madde, 19 ve 21 inci maddeler ile 25. maddenin son fıkrası uygulanmaz." denilerek iş güvencesinin kapsama alanı açıklığa kavuşturulmuştur. İşveren bu kapsamdaki işçisinin belirsiz süreli iş sözleşmesini herhangi bir geçerli nedene dayanmaksızın feshettiği takdirde birtakım yükümlülüklere tabi olacaktır. Bu yükümlülüklerden en önemlisi, işçinin mahkemede açmış olduğu işe iade davası neticesinde işe iade edilmesine karar verildiği takdirde işveren tarafından işe alınmamasının yaptırımı olan iş güvencesi tazminatıdır. İş Kanunu'nda iş güvencesi tazminatı kavramı geçmemektedir. "İşçiye en az dört aylık ve en çok sekiz aylık ücreti tutarında tazminat ödemekle yükümlü olur." ifadesi geçmektedir. İş Kanunu madde 21 vd. işe başlatmamanın hükümleri düzenlenmiştir. Öğretide buna iş güvencesi tazminatı veya işe başlatmama tazminatı denilmektedir. İş güvencesine ilişkin düzenlemelerin kabulüyle işverenin iş sözleşmesini sona erdirme yetkisi sınırlandırılmıştır. Geçerli bir sebep göstermeden yapılan fesihler için işe iade davası uygulaması öngörülmüştür. İşe iade davası yargılaması neticesinde işverence süresinde işe başlatılmayan işçiye iş güvencesi tazminatı (işe başlatmama tazminatı) ve boşta geçen sürelere ilişkin ücret ödenmesi gerektiği düzenlenmiştir. İşçinin işe iadesinin mümkün olabilmesi için öncelikle kanuni sürede işe iade talep etmesi gerekmektedir. İşe iade davası sonucunda işçinin işe iadesine karar verilmesine karşın işçi işe başlatılmadığı takdirde iş güvencesi tazminatı söz konusudur. İş Kanunu m.21'de iş güvencesi tazminatının miktarı alt ve üst sınır olarak emredici bir şekilde belirlenmiştir. Bu yüzden tazminat miktarında işçinin lehine hiçbir değişiklik kabul edilmeyecektir. İş güvencesi tazminatı ve boşta geçen sürelere ilişkin ücretin miktarı tespit edilirken iş sözleşmesinin sona erme nedenleri ve işçinin o işyerinde geçirmiş olduğu süre dikkate alınacaktır. İş güvencesi tazminatı ödenmediğinde genel haciz yoluyla takip yapılacaktır. Çalışmamızın ilk bölümünde, iş güvencesi tazminatında gereken şartlardan, iş güvencesi kapsamından bahsedilecektir. İkinci bölümde işe iade davasındaki uygulamadan ve mahkemenin vermiş olduğu işe iade kararından sonraki süreç aktarılacaktır. Son olarak da iş güvencesi tazminatı ile boşta geçen sürelere ilişkin ücret alacağı ele alınacak olup diğer tazminatlar ile (sendikal tazminat, kötü niyet tazminatı, ayrımcılık tazminatı) arasındaki bağa değinilecektir.