İbn Sînâ hikayeleri üzerinde mukayeseli bir araştırma

Türklerin Müslüman oluşlarından sonra yetişen Türk İslâm filozofları, hayatları ve eserleriyle hem kendi sahalarının önde gelen kişilerinin, hem de geniş halk kitlelerinin ilgisini çekmişlerdir. Bu İslâmî geleneğin ışığında yetişen önemli şahsiyetlerden birisi de Ebu Ali el-Hüseyin bin Abdullah İbn Sina'dır. İbn Sînâ büyük bir filozof, hekim, matematikçi, fizikçi kısaca bir bilgin olarak ilim tarihinde yerini almış, halk muhayyilesinde de yaşatılmaya devam eden yer yer hayatı etrafında efsanelerin, fıkraların anlatıldığı çok yönlü bir kişidir. Sözlü ve yazılı kaynaklarda tespit ettiğimiz "Ebû Ali Sînâ Hikâyeleri", gerek halk hikâyesi gerekse masal, efsane, fıkra ve halk hekimliği açısından dikkati çeken bir eserdir. Özellikle de hikâyelerin Binbir Gündüz, Binbir Gece Masalları, kıssalar, efsaneler ve menkabeler ile olan münasebeti dikkat çekicidir. Tespit ettiğimiz varyantlarda, İbn Sina'nın gerçek hayatı ile bağlantıların da bulunduğu hikâyeler, mübalağalı anlatımlar, İbn Sînâ'ya atfedilen efsanevî ve menkabevî özelliklerin yoğunluğu ile doludur. Metinlerde şaman vasıflarından, şeyh-i kâmil olma yolunda ilerleyen İbn Sînâ, sembolik ödül ve cezalarıyla, olağanüstü vasıflarıyla toplumdaki ahlakî değerlerin tükenişine, kültürel çöküşe engel olmaya çalışan, nasihatler veren bir velî ayrıca hekim, sihirbaz, büyücü, şaman, fıkra tipi vasıflarıyla karşımıza çıkar. Bütün bu örnekler gösteriyor ki İbn Sînâ, sözlü gelenekte hem gerçek hayatındaki mucizevî başarılarına bağlı olarak, hem de halkın ihtiyaç duyduğu konulara göre muhayyilesinde yarattığı ideal bir kişi olarak yaşamaya devam edecektir. Anahtar Kelimeler: Türk kültürü, anlatmaya dayalı türler, olay örgüsü, tahlil.