İbnü'l-Habbâz'ın "Tevcîhu'l-Lüma" adlı eserinde şerh metodu

İbnü'l-Habbâz, hicrî VII. yüzyılın önde gelen dil âlimlerinden biridir. Bu tez, onun, İbn Cinnî'ye ait el-Lüma adlı temel nahiv metni üzerine kaleme aldığı Tevcîhu'l-lüma adlı şerhini konu edinmektedir. Çalışmanın amacı, müellifin şerh yöntemini ve nahiv meselelerine yaklaşım biçimini ortaya koymaktır. Araştırmada, İbnü'l-Habbâz'ın şerh sürecinde başvurduğu açıklama yöntemleri, delillendirme biçimleri ve ihtilaflara getirdiği yorumlar analiz edilmiştir. Müellifin yalnızca metni izah etmekle yetinmediği; lafzî, kavramsal ve teorik düzeydeki muğlak noktaları çözümlediği, ayrıca nahvî hükümleri temellendirmek için aklî ve naklî delillerden yararlandığı tespit edilmiştir. Yer yer İbn Cinnî'ye muhalif görüşler ileri sürmesi ise onun eleştirel tavrını göstermektedir. Sonuç olarak, İbnü'l-Habbâz'ın şerhi, meseleleri sistematik biçimde ele alan, nahiv kurallarının arka planındaki gerekçelere dikkat çeken ve nahiv ilmini dinamik bir düşünce zemini olarak değerlendiren özgün bir yaklaşım ortaya koymaktadır. Bu yönüyle Tevcîhu'l-lüma, klasik Arap dilbilimi literatüründe hem şerh geleneğini temsil eden hem de eleştirel yorumlara imkân tanıyan önemli bir eser niteliği taşımaktadır.