İbnü'l-Irâkî'nin mübhem hadis literatürüne katkısı (el-Müstefâd örneği)

Çalışmamızda, hadis ilminde önemli kültür mirasının oluştuğu bir dönemde yaşamış, bu mirasa eserleriyle katkıda bulunmuş, ilmi birikimi ve sonraki dönem âlimlerinden olmasına rağmen mübhem konusunda yeni bir form tertip etmesiyle dikkat çeken Ebû Zur'a İbnü'l-Irâkî'nin ilmi mesaisi, el-Müstefâd min Mübhemâti'l-Metn ve'l-İsnad isimli eseri ve bu eserin mübhemât literatürüne katkıları incelenmiştir. Metinde yahut senedde ismin kapalı olarak bulunması anlamına gelen mübhem kavramının mütekaddimun ve müteahhirun dönemlerinde kullanımları tetkik edilmiştir. Bu bağlamda hadis usulü ilminin geçirdiği merhaleler incelenmiş ve mütekaddimun döneminde âlimlerin ilmi tahlillere öncelik vermesi sebebiyle ıstılah oluşturma çabasında olmadıkları görülmüştür. Istılahın oluşmasıyla hadis ilimleri ve terimleri ile bağlantısı incelenmiş, klasik ve modern dönem âlimlerinin ıstılaha sundukları katkılar tespit edilmiştir. Mübhemât literatürü incelenmiş ve el-Müstefâd dışındaki eserlerde yalnızca hadis metinlerinde bulunan mübhemlerin beyan edildiği görülmüştür. İbnü'l-Irâkî'nin ise hadis metinlerinde bulunan mübhemlerin yanında senedlerde bulunan mübhemleri beyan ettiği görülmüştür. İbnü'l-Irâkî'nin, isnadda yer alan mübhem raviyi, başka rivayetlerde isminin zikredilmesi yoluyla tesmiye etmesi, isnadın muttasıl olmasına ve senedin hükmünün değişmesine sebep olduğu görülmüş ve eser çeşitli yönleriyle değerlendirilmiş örneklerle izâh edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Hadis, Mübhem, Ebû Zur'a İbnü'l-Irâkî, el-Müstefâd.