İç anadolu bölgesi'nde tahıl kist nematodu, Heterodera filipjevi (madzhidov) stelter'inin patotiplerinin belirlenmesi ve bazı buğday çeşitlerine karşı reaksiyonları ile nematoda karşı dayanıklılık kaynaklarının araştırılması

Bu çalışmada İç Anadolu Bölgesi tahıl ekiliş alanlarından 2018-2019 yıllarında toplam 416 adet örnek alınmış ve Heterodera filipjevi'nin yaygınlık, yoğunlukları ile tür içi kalıtsal benzerlikleri ve 6 farklı Heterodera filipjevi popülasyonunun patotipleri belirlenmiştir. Türkiye Tohum Gen Bankası (TTGB)'nda bulunan 17 ilden toplam 70 genotip H. filipjevi patotiplerine karşı fenotipik dayanıklılıklarını belirlemek amacıyla testlenmiştir. 60 genotip ise genetik dayanıklılıklarının belirlenmesi amacıyla moleküler markörler ile Cre genleri açısından taranmıştır. Örneklerin %42.8'i H. filipjevi ile bulaşık bulunmuştur. En yüksek bulaşıklık oranı %75 ile Eskişehir ilinde, belirlenmiş ve bunu sırasıyla Kırşehir Konya, Kayseri, Nevşehir, Sivas, Yozgat, Niğde, Ankara, Çankırı, Kırıkkale, Aksaray ve Karaman illeri %57.1 %54.7 %45.8, %42.9, %37.8, %37.0, %33.3, %25.0, %25.0, %56.3, %26.7 ve 14.3 takip etmiştir. Ortalama kist yoğunluğu 12 kist/200g toprak olarak belirlenirken en yüksek ve en düşük kist yoğunluğu sırasıyla 75 kist/200g toprak ve 1 kist/200g toprak olarak belirlenmiştir. TKN kistleri tespit edilen 178 örnek türe özgü primerler Hf-F1/Hf-R1, Hf-ITSF/Hf-ITSR, FILI-COIF/FILI-COIR kullanılarak PCR çalışmaları sonucunda Hf-F1/Hf-R1 primeri örneklerin %94.9'unda pozitif sonuç verirken, FILI-COIF/FILI-COIR primeri örneklerin %84.8'inde, Hf-ITSF/Hf-ITSR primeri ise örneklerin %78.7'sinde pozitif sonuç vermiştir. Patotip belirleme çalışmalarında kullanılan Kay12, Ank7, Nev13, Kon71, Kon14 ve Esk3 popülasyonlarının tamamı Çin'in Xuchang bölgesinde elde edilen ve H. filipjevi'nin yeni bir patotipi olarak bildirilen popülasyonla aynı patotip oldukları sonucuna varılmıştır. TTGB'ye ait genotipler Heterodera filipjevi'nin KON14, KON71, ANK7 popülasyonlarına karşı testlenmiş ve altı genotipin dayanıklı olduğu belirlenmiştir. Moleküler markörler ile taranan genotiplerde 8 genotipte Cre1, Cre3, Cre5 ve Cre8 genlerinin tamamının bulunduğu, 12 genotipin ise Cre1, Cre3, Cre5 genlerini taşıdığı tespit edilmiştir.