Gendered lifeways in Central Anatolia in the Neolithic and the Early Chalcolithic Periods (8500 – 5000 BC)

Cinsiyet herkesin kimliğinin önemli bir parçasını oluşturur. Bu çalışmanın amacı İç Anadolu Bölgesi'nde Neolitik dönemin başından Erken Kalkolitik dönemin sonuna kadar toplumsal cinsiyet rollerinin nasıl değiştiğini incelemektir. Bu bölgedeki kimi yerleşim yerlerinde cinsiyet konusu ele alınmışsa da, bu çalışmalar yerleşim yeri odaklı yorumların ötesine geçmemiştir. Bu tez çalışması konuya daha geniş bir perspektiften bakarak İç Anadolu'da birkaç binyıl gibi uzun bir zaman dilimi boyunca yaşanan değişiklikleri inceler. Bu da, toplumsal cinsiyet konusuna yeni yorumlar ve bakış açıları ile eğilmemizi sağlar. Araştırma iki farklı alandan verileri bir araya getirir. Bir yandan ölü gömme şekilleri, iskelet analizleri ve mezar hediyeleri de dahil ölü gömme adetleri incelenirken, bir yandan da figürinler, duvar resimleri ile kabartma desenli vazolar gibi görsel araçlar üzerindeki insan betimlemeleri ele alınmaktadır. Ölü gömme adetleri incelenen kişinin nasıl yaşadığını, beslenme şekillerini, sıklıkla tekrarladıkları hareketleri, hangi hastalıklara yakalandıklarını ve toplum tarafından nasıl görüldüklerini açığa çıkarır. İnsan betimlemeleri ise, belli başlı cinsiyetlerin bu betimlemeleri yapan kişilere göre nasıl stereotipleştirildiği ile ilgili ipuçları verir. Araştırmanın sonuçlarına göre erken dönemlerde cinsiyet açısından "eşitlik" göze çarparken kadın mezarları ve betimlemeleri Neolitik dönemin sonlarına doğru giderek öne çıkmaya başlar. M.Ö. 6500'den itibaren görülmeye başlayan bu artış Erken Kalkolitik dönemde de artarak devam eder. Anahtar Kelimeler: Neolitik dönem, Kalkolitik dönem, Toplumsal cinsiyet teorisi, tarihöncesi yerleşimler, Boncuklu Höyük, Aşıklı Höyük, Çatalhöyük, Köşk Höyük