İç tehdit algısının dış politika üzerindeki etkisi; arap baharı sürecinde Türkiye ve İran örneği

Ortadoğu'nun iki köklü ülkesi olan Türkiye ve İran'ın Arap Baharı karşısında takındığı politik tutum bu tezde realist paradigmanın alt teorisi olan Omnibalancing teorisi ile açıklanmaya çalışılmıştır. Bu çalışmada, Omnibalancing teorisinin kullanılmasının esas sebebi devletlerin birbirleriyle olan ilişkilere odaklanan ana akım Uluslararası İlişkiler kuramlarının aksine, Omnibalancing teorisinin iç politik mücadelelerin veya iç politikada meydana gelen gelişmelerin de dış politika inceleme sürecine dâhil etmesidir. Ortadoğu'nun bu iki bölgesel gücünün, etnik ve mezhepsel olarak heterojen olması, içerde ortak bir kimlik oluşturamaması gibi özellikleri bu iki ülkenin dış politikasını incelerken "içerden" bakmayı zorunlu kılmaktadır. İran ve Türkiye'nin son yıllarda iç siyasetinde yaşananlar incelendiğinde, İran'da reformist ve muhafazakârlar, Türkiye'de muhafazakâr ve Kemalistler arasında gergin bir kutuplaşmanın/ hesaplaşmanın olduğu görülecektir. Arap Baharı başlamadan İran'da reformistler ve muhafazakarlar arasında epey bir süredir devam eden siyasi sürtüşme 2009 yılında zirveye çıkmış ve İran'da rejime karşı kitlesel gösterilere dönüşmüştür. İran rejiminin sert müdahalesi ile gösteriler bastırılmışsa da Arap Baharı boyunca İran siyasetinde etkisini hissettirmiştir. Bu dönemde İran iç siyasetindeki bu gerginliğin İran dış politikasının yapım sürecindeki etkisi incelenmiş ve gerek reformist/muhafazakar kutuplaşması ve gerekse İran'ın iç tehdit algılarının dış politika üzerinde etkili olduğu saptanmıştır. Türkiye'de hükümet, Arap Baharı'ndan önce Kürt Sorununu diyalogla çözme girişimi ve askeri vesayeti geriletme gibi majör politikalar yürütüyordu. Askeri vesayeti geriletme ve Avrupa Birliği'ne üyelik kapsamında attığı demokratik adımlar neticesinde Liberallerle, Kürt Sorununu diyalogla çözme projesi ile Kürtlerle, Dini hak ve özgürlüklerin önündeki sorunları giderme adımları ile muhafazakârlarla kurduğu ittifak zamanla çöktü. Bu bağlamda yeni ittifak arayışlarına giren AK Parti hükümetinin bu politik tutum değişikliği Arap Baharı sürecinde Türk dış politikasını belirleyen en önemli unsur olmuştur. Bu tezde, Arap Baharı sürecinde Türkiye ve İran'daki ayrışmaların dış politikaya etkileri incelenmiş ve iç politik süreçlerin dış politika üzerinde etkili olduğu sonucuna varılmıştır.