İdare Hukuku açısından yapı denetimi

Türkiye Cumhuriyeti topraklarının büyük bir bölümü, yeryüzünün en aktif deprem kuşaklarından birinin içerisinde yer almaktadır. Bunun yanı sıra, nüfusun büyük bir bölümü de yüksek riskli deprem bölgelerinde ikamet etmektedir. Geçmişte yaşanan depremlerde yaşanan can ve mal kayıplarının büyüklüğü, yapı üretimi sürecinin devletin sıkı denetimi altında yürütülmesi zaruriyetini ortaya koymuştur. Dünyada hızla ilerleyen teknolojik gelişmeler, kamusal nitelikteki tüm faaliyetlerin bizzat idare tarafından yapılmasına engel olmaktadır. Sosyal devlet anlayışının gün geçtikçe daha fazla alanda geçerlilik kazanması, tüm faaliyetlerin idare tarafından gerçekleştirilebilmesini imkânsız hale getirmektedir. Özellikle geçmişte yaşanan deprem ve diğer afetler sebebiyle ortaya çıkan sonuçlar, can ve mal güvenliği ile yakın ilişki içerisinde olan yapı üretimi faaliyetinin denetlenmesinde, idarelerin görevlerini eksiksiz olarak yerine getirmeleri hususunda aksaklıklar yaşandığını göstermiştir. Bu sebeple teknik nitelikte, bağımsız ve objektif yapı denetiminin teminini sağlamak maksadıyla, 2001 yılında 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun kabul edilerek yürürlüğe girmiştir. Yapı denetimi faaliyetini yürütmek üzere görevlendirilen özel hukuk tüzel kişiliğini haiz yapı denetim kuruluşları, bu görevlerini, yapı sahibi ile akdettikleri sözleşme ilişkisi içerisinde yürütürken, Yapı Denetimi Hakkında Kanun ile belirlenen idari merciler karşısında da sorumluluk taşımaktadırlar. Yapı denetim faaliyetinin kamusal niteliği, yapı denetimi faaliyetinde görev alan süjelerin, birbirleri ile ilişkilerini karmaşık hale getirmekte, denetimi yapan yapı denetim kuruluşlarının, faaliyetlerinin niteliğinin belirlenmesini de güçleştirmektedir. Tüm bu karmaşık ilişkiler, yapı denetimi faaliyetinin hukuksal olarak irdelenmesini gerektirmektedir. Yapı denetim faaliyetleri sırasında, yapı sahibi, yapı denetim kuruluşu, yerinden yönetimler ve merkezi yönetim arasındaki hukuki ilişkilerin bir gereği olarak, birçok idari işlem tesis edilmektedir. Bu işlemlerin, idare hukuku ilkeleri bakımından değerlendirilmesi ve yorumlanması, kamu menfaatleri ile yapı sahibi bireylerin hak ve menfaatlerinin dengelenmesi bakımından önemlidir. Bu kapsamda, çalışmamızın birinci bölümünde, yapı denetimi kavramı, doğuşu, gelişimi ve hukuki kaynaklar incelenmektedir. İkinci bölümde, yapı denetimi faaliyeti için kanunla görevlendirilmiş olan yapı denetim kuruluşları tarafından yapı denetim faaliyetlerinin yürütülmesi değerlendirilmektedir. Üçüncü bölümde ise yapı denetim kuruluşunun yükümlülükleri ve sorumluluğu irdelenmektedir. Anahtar Kelimeler: Yapı Denetimi, Yapı Denetim Kuruluşları, Yapı Denetimi Hizmet Sözleşmesi, Mülkiyet Hakkı, İmar Kolluğu, Temel İlkeler, Kamusal Faaliyet.