İdarenin çevresel zararlardan doğan sorumluluğu

Sorumluluk hukuku ilke ve kuralları bağlamında çevrenin korunması görece yeni sayılabilecek geçmişine rağmen, çevrenin korunmasında başvurulan başlıca hukuki yollar arasında yer almıştır. Çevreyi kirleten faaliyetlerin birçoğunda devletin şu ya da bu şekilde imzasının olması konuyu özellikle idarenin sorumluluğu bağlamında incelemeye değer kılmaktadır. Bununla birlikte çevresel zararlardan sorumluluk, birçok yönüyle idarenin mali sorumluluğu bakımından inceleme konusu yapılan konulardan ayrılmaktadır. Öncelikle çevre kavramının özünde yer alan belirsizlik, meselenin hukukla kavranması bakımından son derece büyük bir problem olarak dikkati çekmektedir. Bu bağlamda, çalışmanın ilk bölümünde kavramsal bir sentez yapılarak, idare hukukunda özellikle de idarenin sorumluluğu konusunda çevre mefhumundan ne anlaşılması gerektiği ortaya konmaya çalışılmıştır. Bu noktada ulusal ve uluslararası normlar ve yargı mercilerinin kararları ekseninde çevre ve çevresel zarar kavramları yorumlanmaya çalışılmıştır. İdare Hukuku öğretisinde, çevresel zararlardan sorumluluğa ilişkin yapılan az sayıdaki çalışmada konunun bir bütün halinde ele alınmaması gerçeği göz önünde bulundurularak genel olarak benimsenen tümdengelim yöntemi yerine tümevarım yöntemi tercih edilmiştir. Bu kapsamda çalışmanın ikinci bölümünde 2872 sayılı Çevre Kanunu ve çevreye ilişkin diğer mevzuat ayrımı yapılarak, sorumluluk konusu oluşturan parçalardan bir bütün oluşturulmaya çalışılmıştır. Ayrıca yine çalışmanın ikinci bölümünde, uluslararası anlaşmaların uygulanması ve yasama faaliyeti gibi özellik arz eden sorumluluk durumları incelenerek, idarenin çevresel zarardan kaynaklanan sorumluluğunu ortaya koyan tablo tamamlanmaya çalışılmıştır. Çalışmanın son bölümünde ise çevresel zararların kendine özgü niteliğinden kaynaklanan sorunlar bağlamında idarenin sorumluluğunun şartları üzerinde durulmuştur. Bu kapsamda ekolojik zararların nasıl tazmin edilebileceği ya da çevresel zararlara ilişkin olarak gözlemlenen nedensellik bağı sorunlarının nasıl çözümlenebileceği gibi sorulara cevap aranmaya çalışılmıştır. Diğer yandan, bu bölümde çevresel zarar kavramı, idarenin faaliyetlerine ilişkin geleneksel ayrım bağlamında kamu hizmeti ve kolluk faaliyetleri bağlamında da değerlendirilmiştir. Nihayet bu bölümde, uzun yıllardır gerek kamu hukuku gerekse özel hukuk çevrelerinde üzerinde durulan, idarenin sebep olduğu çevresel zararların hangi yargı kolunda görülmesi gerektiğine ilişkin tartışmalara yeni bir yorum getirilmeye çalışılmıştır.