İhsan Oktay Anar'ın romanlarında "Karnaval"ın izleri

Türk edebiyatının en sıra dışı yazarlarından biri olan İhsan Oktay Anar'ın (d. 1960) ilk romanı 1995 yılında yayımlanmıştır. Bu çalışmada, İhsan Oktay Anar'ın bu güne kadar yayımlanmış olan Puslu Kıtalar Atlası (1995), Kitab-ül Hiyel (1996), Efrâsiyâb'ın Hikâyeleri (1998), Amat (2005), Suskunlar (2007), Yedinci Gün (2012) ve Galîz Kahraman (2014) olmak üzere toplam yedi romanı, Mihail Bahtin'in (1895-1975) "Karnaval" teorisi ışığında çözümlenmiş ve romanlardaki karnaval öğelerinin metinlerin içerisinde nasıl konumlandıkları saptanmıştır. Karnaval, ilk tarımsal toplulukların üretimlerinden günümüze kadar halkın kolektif olarak ürettiği ve evrensel değerleri içerisinde barındıran bir "proto-tür"dür. Yasanın koruyucu gücüyle elde ettikleri yetkelerle tiranlaşan, onun diliyle konuşan, yaşamı statik bir hale getirerek kurallarla örmeye çalışan hiyerarşik yapıları ve düşünce normlarını; halkın ürettiği mizah ve grotesk imgelerle altüst etmeyi amaçlar karnaval teorisi. Karnavalın skandallar, tuhaflıklar ve hiçbir tanımlamaya sığmayan yapısı kendisini edebi metinlerde de göstermiştir. Anar'ın romanlarında betimlediği karakterlerin eksik, abartılı, deformasyona uğramış ve karikatürize edilerek anlatılmış bedenleri; tüm ahlak ve görgü kurallarının askıya alınarak yaşamla farklı temas noktaları kurmayı sağlayan gülme(ce) unsurları ve kullanılan dilin resmî dilin ölçülerinin dışına taşarak dilin kabuğunu yarmayı ve yeni anlamlar üretmeyi amaçlayan dinamik yapısı, eserlerinin karnaval teorisi ışığında okunmasını olanaklı kılmıştır. Bu çalışmada, Anar'ın romanlarında yer alan karnaval öğeleri belirlenerek bu unsurların metinlerin anlam evrenini nasıl şekillendirdikleri saptanmıştır. Çalışmanın amacı, Batılı değer, kültür ve inanç normlarından hareketle teorize edilmiş olan karnavaleskin çağdaş Türk edebiyatı yazarlarından olan İhsan Oktay Anar'ın metinlerinde de var olduğunu göstermektir. Anahtar sözcükler: Beden, Grotesk, İhsan Oktay Anar, Karnaval