İhvân-ı Safâ risâlelerinde gök cisimlerinin insan üzerindeki etkileri

İhvân-ı Safâ düşünürleri, elli iki risâleden oluşan Resâilü İhvâni's-Safâ adlı eserlerinde oldukça kümülatif bir bilim anlayışına sahip olmuşlardır. Önyargısız ve müsamahakâr tarzda ele alınan bu bilimlerden biri olan ilm-i ahkâm, gök cisimlerinin varlığa ilişkin etkilerini ve tekabüliyet alanlarını konu edinmektedir. Ancak mevcut literatüre bakıldığında bu etkileri ve tekabüliyetleri insan özelinde inceleyip, varlık sistemine ve günümüze kıyasla açıklayacak pek az çalışma bulunmaktadır. Bu tespit dâhilinde öncelikle İhvân'ın, ilm-i ahkâma ilişkin analizlerine kaynaklık eden Hermetik, Sâbiî ve Helenistik kozmolojilerden, varlık sisteminin açıklanışında yararlanılan Yeni Eflâtuncu düşünceden ve günümüz astrologlarının çalışmalarından oluşan bir literatür incelemesinde bulunduk. Bunun neticesinde ilm-i ahkâmın, dönemsel astronomik kabuller üzerine inşa edilmiş, gök cisimleri vasıtasıyla insan ve çevresi özelinde açığa çıkan etkileri ve tekabüliyetleri konu edinen bir bilgi türü olduğu yargısını uygun bulduk. Bu bilgi türünün insanlarla münasebetini mütalaa edecek gözlem ve yorum biçimi ise, üç şeyin birlikteliğiyle açığa çıkmaktadır. Bunlar; dönemin bilimsel kabulleri, dinî metinlerin rehberliği ve taassupsuz bir senkretizmdir. Dolayısıyla bizde bu üç olguyu göz önüne alarak, gök cisimlerinin varlıksal hiyerarşinin nedensel birer sonucu olarak insana ve çevresine aksettirdiği niteliklerle, bizâtihi kendi yapılarından kaynaklanan etkilerini gözler önüne serdik. Ayrıca Resâil kapsamında konuya ilişkin açıklamaların, belirli oranda günümüz astrolojisine de kaynaklık edebileceğini gördük.