II. Meşrutiyet Döneminde Kürt-Ermeni anlaşmazlıklarına Osmanlı Hükümetlerinin yaklaşımı (1908-1914)

Osmanlı Devleti'nde uzun yıllardan beri yoğun olarak Doğu Anadolu'da beraber yaşayan Ermeni toplumu ile Kürt aşiretleri XIX. yüzyıla gelindiğinde bölgede asayiş başta olmak üzere muhtelif konularda karşı karşıya gelmişlerdi. İki taraf arasında yaşanan çekişmeler 1877-78 yılında Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından uluslararası boyuta taşınmış ve Osmanlı Devleti bölgede ıslahatlar yapmayı taahhüt etmişti. Ancak takip eden süreçte Ermeni silahlı komitelerinin faaliyetleri, Kürt aşiretlerinin saldırıları ve merkezi otoritenin gerekli tedbirleri alamaması nedeniyle bölgede mevcut sorunlar yaşanmaya devam etmiştir. Anayasanın yeniden yürürlüğe girmesiyle birlikte Osmanlı unsurları arasında memleket genelinde huzur ve asayişin tesis edileceği, toplumsal barışın sağlanacağı kanaati oluşmuştu. II. Meşrutiyet Döneminde Osmanlı Hükûmetleri, -şikâyet konusu olan bütün meseleler gibi- Kürt aşiretleri ve Ermeni toplumu arasında yaşanan anlaşmazlık ve çatışmaların önüne geçilmesini hedeflemişlerdi. Ne var ki, Doğu Anadolu'da asayiş ve arazi meseleleri başta olmak üzere kız kaçırma, hayvan gaspı, devlet memurlarının suiistimalleri gibi pek çok konuda problemler yaşanmaya devam etmiştir. Osmanlı Hükûmetleri söz konusu problemleri ortadan kaldırmak için gerekli çalışmaları yürütmesine rağmen iç ve dış siyasi, sosyal ve ekonomik gelişmeler nedeniyle uygulamaya koyulan ıslahatlardan arzu edilen netice elde edilememiştir. Bu çalışmada II. Meşrutiyet Döneminde Kürt ve Ermeni toplumu arasında yaşanan anlaşmazlıkların neler olduğunu ve Osmanlı Hükûmetlerinin söz konusu ihtilafları ortadan kaldırmak için aldığı tedbirleri Osmanlı Arşiv Belgeleri, Meclis-i Mebusan ve Ayan Zabıt Cerideleri, hatıratlar ve dönemin gazete ve dergilerinden yararlanarak ortaya koymaya çalıştık.