III. Murad Dönemi yazılı kültürü

XVI. yüzyılın sonuna doğru Osmanlı İmparatorluğu'nda sultanların etrafındaki iktidar ve intisap ilişki ağlarının değişmesi devrin siyasi, edebi ve kültürel ortamını da etkilemiştir. III. Murad'ın merkezî konumda olduğu bu dönemde hanım sultanların, harem ağalarının, ulemanın, musahip ve musahibelerin güç kazanmasıyla, dönemin şair, müellif, mütercim ve şârihleri çok sayıda eser ortaya koymuştur. Sultanın şahsına ulaşmak, iltifat ve himayesini kazanmak için alternatif aracıların var olması eser sahiplerinin farklı kişiler tarafından da himaye edilmesini sağlamıştır. III. Murad'ın kendisinin oldukça hacimli bir Dîvân'a sahip oluşu, eserler telif edip rüyalarını yazdırması, şiirlerini başkalarına şerh ettirmesi; "acayip ve garayip" hikâyelere, kitaplara ve özellikle resimli yazmalara olan merakı bu dönem edebi yazımının oluşmasında başat rol oynamıştır. Onun ilgi alanları devrin diğer hamilerini de etkilemiş, mahrem, mukarreb ve musahip unvanlı kişiler sultanın nazarında prestij sahibi olmak için padişahın beklentisi doğrultusunda kendilerine himaye edecek sanatkârlar seçmişlerdir. Bu durum III. Murad devrinin kendi alanında ilk sayılabilecek eserlerinin ortaya çıkmasına vesile olmuştur. Ayrıca III. Murad'ın Türkçe yazıma önem vermesi hatta bazı eserleri farklı aracılarla telif, tercüme ve şerh ettirmesi dönemin önemli hususiyetlerinden biridir. Türkçe eserlere ek olarak sultanın himayesinde Farsça ve Arapça eserler de kaleme alınmıştır. Farklı türde eserlerin dönemsel olarak ele alındığı bu çalışmada, konular belli bir tasnife tâbi tutulmuştur. Çalışmamızda sırasıyla devrin siyasi kültürü, bir şair olarak Murâdî'nin şiirleri, sultanın tarikatler ve şeyhleri ile olan ilişkileri, saray çevresi, dönemdeki himaye kültürü, devrin uleması ve paşaları, sultana kaside yazan şairler, 1582 Sünnet Şenliği, III. Murad'a ithafen yazılmış eserler, devrin diğer eserleri, dönem şairleri ve resimli yazmalara dair konular ele alınmıştır. Bütün bunlar incelenirken devre ait yazma eserlerin incelenmesi ağırlıklı bir metot takip edilmiştir. Ayrıca çalışmanın sonuna hami ve mahmi (patronaj) irtibatını gösteren çizelgeler ve grafikler de eklenmiştir.