İki kere farklı çocuklara yönelik özgün bir gelişimsel müdahale programı: Bir eylem araştırması

Üstün yetenekli çocuklarda; davranış problemleri, öğrenme güçlüğü, dikkat eksikliği-hiperaktivite, duyusal özel gereksinim gibi çeşitli durumlar görülebilmektedir. Üstün yeteneğe eşlik eden ikinci bir tanısı olan çocukları tanımlamak için alan yazında "iki kere farklı" kavramı kullanılmaktadır. İki kere farklı çocukların sosyal, duygusal ve akademik anlamda zorluklar yaşadıkları bilinmektedir. Bu üç alan (sosyal-duygusal-akademik) birbirini etkileyen ve birbirinden bağımsız olarak ele alınamayan alanlardır. Bu nedenledir ki bu çocuklarla yapılacak çalışmada hiçbir alanın geride bırakılması mümkün değildir. Bu araştırmanın amacı sosyal duygusal ve akademik gelişim alanlarını değerlendirmek ve desteklemek amacıyla çocuklarla, aileleri ile ve okul ortamlarında öğretmenleri ile nasıl gelişimsel uygulamalar yapılabileceğini ortaya koymaktır. Çalışmanın teorik temelini Erik Erikson'un psikososyal gelişim kuramı ve Dabrowski'nin olumlu çözülme kuramı oluşturmuştur. Çocukların Erikson'a göre içinde bulundukları gelişimsel evreyi sağlıklı bir şekilde geçebilmeleri hedeflenmiştir. Dabrowski'nin olumlu çözülme kuramına göre kendilerini gerçekleştirebilmeleri için ihtiyaç duydukları çözülmeleri sağlıklı bir şekilde yaşayarak bir üst gelişim evresine ulaşmaları amaçlanmıştır. Çalışmanın metodolojik çerçevesini gelişim değerlendirme ve destek çalışmaları ve çocuk odaklı aile görüşmeleri oluşturmuştur. Araştırmada nitel araştırma yöntemi olan eylem araştırması desenlerinden Teknik/Bilimsel/İşbirlikçi Eylem Araştırması kullanılmıştır. Araştırmanın veri kaynaklarını; uygulayıcı notları, görüşmeler, gözlem formları, doküman incelemesi oluşturmuştur. Araştırmanın örneklemi nitel araştırmalarda kullanılan amaçlı örnekleme yöntemlerinden ölçüt örnekleme ile belirlenmiştir. "iki kere farklı" çocuklar konusunda kuramsal çerçevenin zayıf olması ve sistematik uygulamaların bulunmaması nedeniyle örneklem büyüklüğünü belirlemede kuramsal örnekleme ölçütünden yararlanılmıştır. Kuramsal örnekleme ölçütüne dayanarak bu araştırmanın örneklem büyüklüğü belirlenen ölçütleri karşılayan üç çocuğu içermiştir. Araştırmanın gelişimsel değerlendirme aşamasına bu üç çocuk, bu çocukların anneleri, babaları ve öğretmenleri katılmıştır. Verilerin analizinde içerik analizi yöntemi kullanılmıştır. Gelişimsel değerlendirme aşamasının analiz sonuçlarına uygun olarak Müdahale Programı'nın içerikleri belirlenmiştir. Hazırlanan bu planlar uzman görüşüne ve onayına sunulmuştur. Araştırmanın ikinci fazında gelişimsel müdahale uygulamaları yürütülmüş ve veri toplama ve veri analizi eş zamanlı olarak devam etmiştir. Müdahale programının çocuklarla ve annelerle yürütülen aşamaları haftada iki kez ikişer saatlik 16 seanstan (sekiz hafta) oluşmuştur. Etkileşimli öğretmen atölyelerinin ise sekiz haftalık süre içerisinde iki haftada bir olmak üzere en az dört oturumda yapılması planlanmış ancak öğretmenlerin gönüllü katılımı sağlanamaması nedeniyle uygulanmamıştır. Bu müdahale planı ile eğitim sistemi içerisinde ihmal edilen bir grup olan iki kere farklı çocukların gelişimi ele alınmış ve desteklenmiştir. İki kere farklı çocukların gelişimsel profillerine ve önceliklerine uygun şekilde desteklenmesi davranış problemlerinde azalma, tiklerde azalma, duygusal ifadelerde artış ve akademik başarıda yükselme ile sonuçlanmıştır. Hazırlanan ve uygulanan bu özgün müdahale programının bulgularının profesyonellere, araştırmacılara, öğretmenlere, ailelere ve nihayetinde çocukların kendilerine faydalı olduğu görülmektedir. Anahtar sözcükler: İki kere farklı, üstün yetenekli, gelişimsel müdahale, erken müdahale