İkibinli yıllar Türkiyesinde üst politika belgelerine göre ortaöğretim sistemi

Tarihsel süreç içerisinde yakın geçmişe kadar eğitim, sahip olduğu işlevler ile bireye toplum içerisinde bir kimlik kazandıran, maddi ihtiyaçlarını gidermesinde bir araç olan ve aynı zamanda toplumu oluşturan bireyleri ve farklı kesimleri ortak bir anlayışta birleştiren bir etkinlik olarak görülmüştür. Fakat eğitime dair yapılan bu belirleme, günümüzde neoliberal ekonomi anlayışının ortaya koyduğu bazı önerme ve uygulamalar ile değişim geçirmeye başlamış; neoliberal politikaların yaygınlaşmasıyla birlikte, toplumun çeşitli sosyo-ekonomik grupları arasındaki eşitsizlikler artmış, eğitim hakkının gerçeklik kazanmasında sorunlar ortaya çıkmış ve eğitimin kamusallığı sorgulanmaya başlanmıştır. Bu çalışma, 2000-2023 yılları arasında Türkiye'de ortaöğretim sisteminin farklı boyutlarıyla nasıl şekillendiğini ve eğitimde nitelik, eğitimde eşitlik ve eğitim hakkı açılarından nasıl değerlendirilebileceğini saptamayı amaçlamaktadır. Bu bağlamda, ortaöğretime dair eğitime erişimde fırsat eşitliği, eğitim finansmanı, özel sektörleşme politikaları, mesleki ve teknik eğitim ve eğitim programları konuları üzerinde durulmuştur. Araştırmada nitel araştırma tekniklerinden doküman analizi tekniği kullanılmıştır. Çalışmada, Beş Yıllık Kalkınma Planları, Hükümet Programları, Milli Eğitim Şuraları, Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) Stratejik Planları ve 2023 Eğitim Vizyonu belgesi analiz edilmiştir. Dokümanlarda bahsi geçen politikaların uygulanış düzeylerinin belirlenmesinde TÜİK İstatistikleri, Örgün Eğitim İstatistikleri, MEB Bütçe Raporları, Performans Programları ve İdare Faaliyet Raporları'ndan yararlanılmıştır. Araştırma kapsamında ulaşılan sonuçlara göre, 2000'li yılların başından beri Türkiye'de eğitimde özel sektörün payı hızla yükselmektedir. Neoliberal ekonomi anlayışının meydana getirdiği özel sektörleşme politikaları, devletin hizmet verdiği birçok alandan biri olan eğitimi de piyasanın etkisi altına sokmuş ve eğitimde fırsat eşitliği ilkesini zayıflatmıştır. Piyasanın güdümündeki eğitim, özellikle öğrenci başarısının merkezi sınavlar ile ölçüldüğü Türkiye'de, farklı sosyo-ekonomik gelir grupları arasında derin eşitsizliklere yol açmaktadır. Devletin eğitim hizmetinden çekilmeye başlaması, dikey toplumsal hareketlilik açısından olumsuz sonuçlar yaratmıştır. Eğitimin toplumsal bir hak olmaktan ziyade bir tüketim ürünü olarak görülmesi, toplumda eğitime atfedilen anlamı tamamen değiştirmiştir. Eğitim finansmanında çeşitlilik sağlamak amacıyla eğitimin piyasa güdümüne sokulması özel sektörün bu alandaki payını hızla artırmış, eğitim hizmetlerinde eşitlikten giderek daha fazla uzaklaşılmıştır. Ayrıca üst politika belgelerinde alınan bazı kararlar, Türkiye'de eğitimin lâik bir bağlamdan uzaklaştığına işaret etmektedir. Eğitim hizmetinin eşitlikçi ve adil bir anlayışla devlet tarafından üstlenilmesi zorunlu görülmeli, eğitim tamamen kamu kaynaklarınca karşılanmalıdır. Lâik ve eşitlikçi bir eğitim için, eğitim kurumlarında devletin tarafsızlığını sağlayan bir anlayış benimsenmelidir. Kamu bütçesinden eğitime ayrılan pay artırılmalı ve eğitim yatırımlarına öncelik verilmelidir.