İkinci Meşrutiyet (1908 - 1918) Döneminde Trabzon: Eğitim ve kültür hayatı

Bu araştırmada 1908-1918 yıllan arasında Trabzon'un sosyal, siyasi, kültürel yapısı ele alınmıştır. Trabzon, Anadolu'nun en eski yerleşim yerlerinden biridir. Şehrin önemi, kurulduğu coğrafyanın askeri ve ekonomik faaliyetlere uygun olmasından kaynaklanır. Bundan dolayı Trabzon her devirde yoğun askeri mücadelelere sahne olmuştur. Ondördüncü yüzyıldan itibaren Türklerin de zorladığı şehir, 1461 yılında Fatih Sultan Mehmet Han tarafından Osmanlı Türk yönetimine alınmıştır. Onbeşinci yüzyıldan itibaren Karadeniz Bölgesindeki Türk hakimiyetiyle bölgenin çehresi değişmeye başlamıştır. Kuzey Anadolu sahilleri tarihinde ilk defa yurt tutulacaktır. Ne ki, dünya ticaret yollarında gerçekleşen değişim, bölgenin en canlı ticaret merkezi olan Trabzon'u da olumsuz etkilemiştir. Ondokuzuncu yüzyılda Osmanlı Devleti'nin dağılma sürecine girmesiyle Trabzon'da da otorite sarsılmıştır. Üst düzey bürokratlar şehirden bir an önce ayrılmak için gayret göstermişlerdir. Yirminci yüzyılın başında eski öneminden uzak olmakla beraber Trabzon, Osmanlı Devleti'nin sosyal, ekonomik ve kültürel alanda önde gelen vilayetleri arasındadır. İkinci Meşrutiyet döneminde Trabzon, Meclis-i Mebusan'a yedi milletvekili göndermiştir. O günlerde İtalyanlar Trablusgarp ve Onikiadayı işgal etmiş, Balkan bunalımı baş göstermiştir. Hükümet seferberlik ilan edip vilayetlerden yardım ve gönüllü isteyince, Trabzon bu konuda fedakarca davranmıştır. Ardından Birinci Dünya Savaşı yıllan Trabzon için daha da acılı günler doğurmuştur. İki yıl kadar esaret altında kalan Trabzon harabeye dönmüş; yöre halkı yokluk, yoksulluk, hastalık ve sefaletle karşılaşmıştır. Çalışmamız bu dönem Trabzon insanının sosyal, ekonomik, siyasal ve kültürel yaşantısını ortaya koymaya yöneliktir.