The second Russo-Persian War (1826-1828) and the immigration of Armenians from persia to Transcaucasia following the treaty of Türkmençay of 1828

Bu çalışma 1826-1828 Rus-İran Harbi ve 1828 yılında imzalanan Türkmençay Muahedesini müteakip İran'dan Transkafkasya'ya gerçekleşen Ermeni göçünü ele almaktadır. Çalışma, tarihsel açıdan 1604 yılında I. Şah Abbas'ın emriyle Culfa'dan İsfahan'a (Yeni Culfa'ya) zorla yapılan Ermeni göçü ile başlayıp, 1828 yılında Rusya İmparatorluğu kontrolü altında İran'dan Transkafkasya'ya daha çok gönüllü yapılan Ermeni göçlerini kapsamaktadır. Bu çalışmanın genel amacı ikinci Rus-İran Harbi süresince ve sonrasında, Rusya İmparatorluğu ile Ermeniler arasındaki ilişkiye dikkat çekmektir.Ermeniler, Büyük Petro'nun 1722 yılındaki İran Seferi ile Safevi tahakkümünden kurtulacaklarına dair bir umuda kapıldılar fakat Transkafkasya'nın sevkûlceyş bakımından önemli konumu ve Osmanlı İmparatorluğunun bölgedeki etkisi sebebiyle Petro geri adım atmak zorunda kaldı. Bunu müteakiben Ermeniler hayal kırıklığına uğradılar. Petro'nun bu sefere çıkmasındaki gerçek amacı Ermenileri özgürlüklerine kavuşturmaktan ziyade bölgedeki ticaret yollarını ele geçirmekti. Bilahare, 18. Yüzyılın sonlarında, Ermeniler, Büyük Katerina'nın Transkafkasya'da bir Ermeni devleti kurması sürecindeki teşebbüsleriyle tekrar umutlandılar. Katerina'nın amacı İran hâkimiyetinde olan Ermenileri kurtarmaktan daha çok ?Yunan Projesi? çerçevesinde Osmanlı İmparatorluğu ile Rusya arasında tampon bir bölge oluşturmaktı. Katerina'nın ölümüyle Ermeniler bir kez daha hayal kırıklığına uğradılar.19. yüzyılın başlamasıyla birlikte Rusya 1804'den 1813 yılına kadar İran ile harp halindeydi. Bu harbin sonuçları İran açısından çok ağırdı; Rusya İmparatorluğu Revan ve Nah çıvan Hanlıkları haricinde bütün Kafkasya'yı ilhak etmişti. 13 yıl sonrasında, hudut meselesi sebebiyle bu iki büyük güç savaşa kaldıkları yerden 1828 yılına kadar devam ettiler. İkinci harp ilkine nazaran daha kısaydı lakin mali açıdan daha külfetliydi. İkinci harp sırasında Ermenilerin konumu tartışmalıdır fakat bir gerçek var ki Türkmençay Muahedesini takiben İran'ın özellikle Azerbaycan bölgesinden yaklaşık 40,000 Ermeni Transkafkasya'ya göç etmiştir.