İklim değişikliğinde rol oynayan siyah karbon ve ultra ince partiküllerin İstanbul atmosferindeki değişiminin araştırılması

İklim değişikliği ve hava kirliliği konuları uzun yıllardır yoğun bir şekilde araştırılmaktadır ve etkileşimleri dolayısı ile son yıllarda bazı kirleticilerin araştırmalarda önemle üzerinde durulmaktadır. Siyah Karbon (BC) ve Ultra İnce Partiküller (UFP), insan sağlığı ve kısa süreli iklim etkileri açısından önemli kirleticiler olarak değerlendirilmektedir. Bu tezde Türkiye'de ve İstanbul'da ilk kez BC ve UFP farklı üç alanda (kentsel arka plan, kentsel ve trafik istasyonları) dört mevsimde ölçülmüş ve kaynakları belirlenmiştir. En yüksek ortalama BC (6,0 ± 0,5 µg/m³) ve UFP (17580 ± 3584 #/cm³) konsantrasyonları trafik istasyonunda gözlenmiştir. Kentsel arka plan ölçümlerine göre trafik ve kentsel istasyonlarda BC değerleri sırasıyla 2,5 ve 1,8 kat, UFP değerleri ise 3,9 ve 2,5 kat daha yüksek tespit edilmiştir. Trafik İstanbul atmosferindeki BC ve özellikle de nano boyutlu partikül madde kirliliği bakımından en etkin kaynaktır. UFP'ler toplam atmosferik partiküller içinde %80'den fazla bir orana sahiptir. İkincil partikül maddenin toplam partikül sayısındaki katkısı kentsel arka planda %64, kentsel alanda %66 ve trafik yakını alanda %58 olarak hesaplanmıştır. İstanbul atmosferinde çoğunlukla güneş ışınlarının varlığında atmosferik reaksiyonlarla oluşan ikincil partikül maddenin UFP'nin önemli bir kısmını oluşturduğu görülmüştür. İklim değişikliği etkisi bakımında kentsel alanlarda UFP ve BC izlenmesi önemlidir ve mekânsal ve zamansal dağılımının anlaşılması için uzun süreli ve çok alanda izleme yapılması ve ilgili azaltıcı önlem politikalarının geliştirilmesi gerekmektedir.