İleri glikasyon son ürünlerinin DNA ve proteinlerde meydana getirdiği oksidatif hasara karşı deve dikeni (Silybum marianum L.) tohumunun koruyucu etkisinin araştırılması

Diabetes mellitus (DM), başlıca hiperglisemi ile karakterize metabolik bir sendrom olup, diyabetli hastaların uzun dönem hiperglisemiye maruz kalmaları sonucu nefropati, nöropati, retinopati ve ateroskleroz gibi mikrovasküler ve makrovasküler komplikasyonların gelişmesine neden olmaktadır. Kanda yüksek seyreden şeker düzeyleri sonucu oluşan ileri glikasyon son ürünlerinin (advanced glycation end-products, AGE) bu komplikasyonların gelişmesinde rol oynadığı düşünülmektedir. Proteinlerin amino gruplarının glukoz ve diğer indirgen şekerlerle enzimatik olmayan, kendiliğinden gerçekleşen tepkimesi glikasyon olarak adlandırılır. Glikasyon, fizyolojik sistemlerde kendiliğinden meydana gelen hasarların en önemli nedenidir. Her ne kadar glukoz vücut sıvılarında bulunan başlıca indirgen şeker ise de karbonhidrat metabolizmasının fosforile ara ürünleri çok daha etkili glikasyon ajanlarıdır. Güçlü indirgen bir şeker olan fruktoz, glukozdan 7-9 kat daha etkili olarak protein glikasyonuna neden olur. Son yıllarda yüksek fruktozlu mısır şurubu şeklindeki fruktozlu yiyeceklerin ve içeceklerin kullanımı devamlı olarak artmıştır. Fruktoz iştah baskılanmasında etkileri olan insülin ve leptin salgılanmasını etkilemediğinden, aşırı fruktoz tüketimi obezite, diyabet ve nonalkolik yağlı karaciğer hastalığı için risk faktörüdür. Bu tez çalışmasında Silybum marianum tohumunun etanol:su (1:1) ekstaktının öncellikle diyabette belirgin bir şekilde artış gösteren serbest radikalleri söndürme etkisi araştırıldı. Bu amaçla total fenolik ve flavonoid bileşen miktar tayini, indirgeme gücü ve ABTS radikal katyonunu söndürme aktivetesi üzerine etkileri incelendi. Daha sonra S.marianum'un Bovin serum albumin/Fruktoz sistemi ile modifiye edilen proteinler üzerine etkileri ve oksidatif DNA hasarını önlemede antiglikasyon etkileri araştırıldı. Sonuç olarak S. marianum'un gallik asite eşdeğer toplam fenolik bileşen miktarı 262,70±13,84 µg GAE/mg ekstrakt, quercetine eşdeğer toplam flavonoid eşdeğeri 10,50±1,01 µg QUE/mg ekstrakt, ABTS radikal katyonu kullanılarak serbest radikal süpürme etkisi % 70.4 ve Fe+3/Fe+2'ye indirgeme gücü olduğu tespit edildi. Bulgularımız, S. marianum'un fruktozamin, α-dikarbonil, protein karbonil miktarı ve oksidatif DNA hasarının oluşumunu önlemede belirgin bir inhibisyon etkisi ile antiglikasyon ajanı olma potansiyeline sahip olduğunu da göstermektedir.