İlk okuma yazma öğrenme sürecinin yordayıcıları: Görsel algı ve fonolojik farkındalık

"İlk Okuma Yazma Öğrenme Sürecinin Yordayıcıları: Görsel Algı ve Fonolojik Farkındalık" başlığını taşıyan bu araştırmanın üç amacı vardır. İlk amaç; çocukların ilk okuma yazma öğrenme sürecindeki okuma, yazma ve okuduğunu anlama başarı düzeylerinin, ilk okuma yazma hata türlerinin, görsel algı ve fonolojik farkındalık düzeylerinin tespitidir. İkinci amaç, çocukların ilk okuma başarı, yazma başarı ve okuduğunu anlama başarı düzeyleri, ilk okuma yazma hata türleri ile görsel algı ve fonolojik farkındalık düzeyleri arasındaki ilişkilerin tayin edilmesidir. Üçüncü amacının ilk kısmı, görsel algının okuma, yazma hataları/başarısına etkisinde fonolojik farkındalığın; fonolojik farkındalığın okuduğunu anlamaya etkisinde görsel algının; ikinci kısmı ise okuma hatalarının cümle yazma hatalarına etkisinde görsel algı, fonolojik farkındalık ve sözcük yazmanın; okuma başarısının cümle yazma başarısına etkisinde görsel algı, fonolojik farkındalık ve sözcük yazmanın; okuma hatalarının okuduğunu anlamaya etkisinde görsel algı ve fonolojik farkındalığın, okuma başarısının yazma başarısına etkisinde görsel algı ve fonolojik farkındalığın, hatasız okumanın okuduğunu anlamaya etkisinde okuma hızı ve bürünsel özelliklerin çoklu aracı rollerinin olup olmadığının belirlenmesidir. Bu araştırma, betimsel bir araştırma niteliğinde olup, deseni tarama modellerinden açıklayıcı ilişkisel desendir. Araştırma örneklem üzerinden yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemi uygun örnekleme ile seçilen İstanbul'un üç ilçesindeki altı ilkokuldan toplam 552 ilkokul birinci sınıf öğrencisinden oluşmaktadır. Araştırma verileri MS Fonolojik Farkındalık Ölçeği, Frostig Görsel Algı Testi, Okuduğunu Anlama Başarı Testi, Okuma Hızı, Okuma Hataları Ölçeği, Sözcük ve Cümle Yazma Hataları Ölçeği ile toplanmıştır. Ölçek verileriyle gerçekleştirilen doğrulayıcı faktör analizleri için öncelikle veri setlerinin analiz varsayımlarını karşılayıp karşılamadığı incelenmiştir. Ardından veri setinin özelliklerine uygun olan yöntemlerle AFA ve DFA gerçekleştirilmiştir. AFA için Faktor 10.10, DFA için Mplus yazılımından yararlanılmıştır. Araştırmanın birinci sorusunun cevaplanması amacıyla görsel algı, fonolojik farkındalık, okuma ve yazma (sözcük ve cümle) hataları, okuma ve yazma başarısı ile okuduğunu anlama testi toplam puanlarının ortalamaları alınmıştır. Görsel algı değişkeni ele alınırken yaştan ortaya çıkacak etkiyi ortadan kaldırmak üzere standartlaştırma işlemi yapılmıştır. Bu nedenle görsel algı değişkeni yüzdelik olarak incelenmiştir. Cümle yazma ve sözcük yazma başarısına ilişkin sonuçlar yüzdelik olarak incelenmiştir. Okuma başarısını oluşturan okuma hızı, okuma hatası ve bürünsel özellik değerlerine ayrı ayrı yer verilmiştir. Araştırmanın ikinci sorusunu yanıtlamak üzere analizler Spearman sıra farkları korelasyon katsayısı aracılığı ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın üçüncü ve daha sonraki sorularının yanıtlanması amacıyla SPSS Process eklentisi kullanılarak aracılık analizleri yapılmıştır. Araştırma bulgularından elde edilen sonuçlar, ilkokul birinci sınıf öğrencilerinin fonolojik farkındalık, görsel algı, okuma hızları, okuma hataları yapma, okuma başarısı, sözcük ve cümle yazma hataları yapma, sözcük ve cümle yazma başarısı, okuduğunu anlama başarısı bakımından orta düzey bir gelişime sahip olduklarını ortaya koymuştur. Bunlara ek olarak ilkokul birinci sınıf öğrencilerinin okuma, sözcük/cümle yazma hatası ve başarı düzeylerinin görsel algı değişkeni, sözcük/cümle yazma hataları/başarısı değişkenlerinin okuma hataları/başarısı değişkenleri ile fonolojik farkındalık değişkeninin ise sadece okuduğunu anlama değişkeni ile anlamlı ve seçici bir biçimde ilişkilendiği araştırma sonuçlarında görülmüştür. Ayrıca fonolojik farkındalığın okuduğunu anlamaya etkisinde görsel algının aracı rolünün bulunmadığı; görsel algının cümle yazma başarısına etkisinde sözcük yazma ve okuma başarısı ile görsel algının çoklu aracı rollerinin bulunduğu, görsel algının cümle yazma hatasına etkisinde sözcük yazma ve okuma hatasının çoklu aracılık rollerinin olduğu, görsel algının okuma hatalarına etkisinde okuma hızı, sözcük/cümle yazma hataları değişkenlerinin çoklu aracılık rollerinin olduğu, görsel algının okuma başarısına etkisinde fonolojik farkındalık değişkeninin aracı rolünün olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Son olarak okuma hatasının okuduğunu anlamaya tek başına etki ettiği, okuma hatalarının cümle yazma başarısına etkisinde görsel algının tek başına aracılık ettiği ve okuma başarısının cümle yazma başarısına etkisinde görsel algının aracı rolünün anlamlı olduğu araştırma sonuçlarından anlaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Fonolojik Farkındalık, Görsel Algı, İlk Okuma Yazma Başarısı, İlk Okuma Yazma Hataları, Okuduğunu Anlama.