İlköğretim 4., 5. ve 6. sınıf öğrencilerinin biyoçeşitlilik konusundaki farkındalık düzeylerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesi: Bolu ili örneği

Bu çalışmanın amacı, ilköğretim 4., 5. ve 6. sınıf öğrencilerinin biyoçeşitlilik konusundaki farkındalık düzeylerinin çeşitli değişkenlere göre incelenmesidir.Araştırmanın örneklemini 2009?2010 eğitim öğretim yılında Bolu il merkezi ve ilçelerinde bulunan, toplam 925 öğrenci (491 kız, 433 erkek) oluşturmaktadır.Çalışmada veriler iki şekilde toplanmıştır. Birinci kısımda öğrencilerin biyolojik çeşitlilik konusundaki farkındalıklarını ve biyolojik çeşitliliğin azalmasına sebep olan etkenler hakkındaki görüşlerinin ölçülmesi amacıyla fen ve teknoloji dersi öğretim programında yer alan kazanımlara uygun 18 maddelik bir anket kullanılmıştır. Anket 5'li likert tipidir. Anketin güvenirliği .79 olarak tespit edilmiştir. Anketten elde edilen veriler one way anova ve t-testi ile analiz edilmiştir. İkinci kısımda ise öğrencilere çevrelerinde en çok rastlayabilecekleri 42 bitkinin ağaçtaki (daldaki) ve manav tezgâhındaki fotoğrafları gösterilmiş ve bunları tanımaları istenmiştir. Buradan alınan veriler frekans tablolarıyla gösterilmiştir.Çalışma sonucunda, öğrencilerin biyoçeşitlilik konusundaki farkındalıklarına cinsiyetin istatistiksel olarak etkili olmadığı, sınıf düzeyi yükseldikçe öğrencilerin farkındalıklarınında arttığı, ayrıca annesi çalışan öğrencilerin ve babasının eğitim seviyesi yüksek olan öğrencilerin biyoçeşitlilik konusundaki farkındalıklarının yüksek olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca kent merkezinde bulunan öğrencilerin biyoçeşitlilik konusundaki bilgi düzeylerinin, kırsal kesimdeki öğrencilerden daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Ancak kent merkezinde yaşayan öğrencilerin, fotoğrafları gösterilen bitkileri tanıma düzeylerinin kırsal kesimdeki öğrencilerden daha düşük olduğu gözlemlenmiştir. Özellikle Bolu iline özgü alıç, döngel (muşmula), kuşburnu gibi meyveleri kent merkezindeki öğrencilerin %50'sinden fazlasının tanımadığı, kırsal kesimde yaşayan öğrencilerin ise % 85'inden fazlasını tanıyabildikleri tespit edilmiştir.Elde edilen veriler; Bolu merkezde yaşayan öğrencilerin çevrelerini, doğayı yeterince tanımadıklarını ve biyoçeşitlilik konusundaki farkındalıklarının ilçelerde yaşayan öğrencilere göre oldukça düşük olduklarını göstermektedir. Öğrencilerin çevrelerine özellikle de biyolojik çeşitliliğe karşı ilgilerinin arttırılması, bir bilginin öğrenilebilmesi için gerçek yaşantı içinde bizzat yaşanması ve karşılaştırılması gerekmektedir (İşman,1999).Okullarda öğrencilerin kendi bitkilerini yetiştirebilecekleri, onları uzun süre gözlemleyebilecekleri uygun alanların oluşturulmasının öğrencilerde çevre sevgisinin oluşturulması ve korunmasına karşı olumlu etkilerinin olacağı düşünülmektedir. Ayrıca Fen ve Teknoloji Labaratuarlarına küçük bir botanik bahçe yapılıp tohumun çimlenmesi, çiçeğin kısımları, fotosentez gibi konular öğrencilerin birebir görebilecekleri şekilde işlenmesinin öğrencilerin doğaya karşı ilgilerinin artmasını sağlayacağı düşünülmektedir. Bunun yanında okullarda yapılan izcilik çalışmalarının okul ve çevresi ile sınırlı kalmaması, öğrencilerin zaman zaman doğada ve yerinde gözlem yapmalarının sağlanması onların çevre bilincini oluşturmalarına yardımcı olacağı düşünülmektedir. Bu şekilde kentleşmenin bir sonucu olan çevreye karşı duyarsızlık davranışlarının azaltılabileceği ve öğrencilerin çevre konusundaki farkındalığının arttırılacağı düşünülmektedir.Anahtar Kelimeler: Biyoçeşitlilik, sürdürülebilir kalkınma, ilköğretim öğrencileri.