İlköğretim 8. sınıf Türkçe ders kitaplarındaki metinlere dayalı olarak hazırlanan sorular üzerine bir inceleme

ÖZETYüksek Lisans Tezilköğretim 8. Sınıf Türkçe Ders Kitaplarındaki Metinlere Dayalı OlarakHazırlanan Sorular Üzerine Bir ncelemeMurat ŞENGÜLFırat ÜniversitesiSosyal Bilimler EnstitüsüTürkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı2005; Sayfa: XVI+221Gittikçe daha karmaşık bir hâl alan yaşam alanında, öğrencileri, bilgitoplumunun bir üyesi olarak yetiştirmek zorunluluk haline gelmiştir. Öğrencilere, dilietkin bir şekilde kullanma becerisi kazandırmanın yanı sıra, temel kavramları anlama veyorumlama, bilimsel, yaratıcı ve eleştirel düşünme, problem çözme, araştırma yapmagibi öğrenme yeterlilikleri biçiminde formüle edilen üst düzeydeki bilişsel becerilerin,öğretme-öğrenme süreci içerisinde öğrencilere kazandırılacağı en temel kaynaklar olanTürkçe ders kitaplarının, bu nitelikleri gerçekleştirici bir yapıda olmaları gerekmektedir.Türkçe ders kitaplarındaki metinlere dayalı olarak oluşturulan metne hazırlık ve metinsonu soruları, öğrencileri sorgulamaya, belirli konular üzerinde düşünmeye sevk ettiğiiçin bu sorular, metinlerin anlamlandırılması sürecinde, sorgulamaya dayalı öğretimtekniklerinin çıkış noktası olarak kabul edilebilir. Bu sorular, öğrencilerin farklı bakışaçılarına yöneltilmesine, böylelikle, dil ile düşünce arasındaki ilişkiye bağlı olarakzihinsel işleyişin üst düzeyde gerçekleşmesine de olanak sağlar.Bu araştırma, Türkçe Eğitim Programı'nda ortaya konan hedeflere bağlı olarak,ilköğretim okullarında okutulan Türkçe ders kitaplarındaki metinlere dayalı olarakoluşturulan metne hazırlık ve metin sonu sorularının, dil gelişimi-zihinsel gelişimçerçevesinde, öğrencilerin okuduğunu anlama, Türkçeyi etkin bir şekilde kullanmayeterliliklerinin göstergesi olan bilişsel becerileri hangi düzeyde gerçekleştirdiklerinibelirlemek amacıyla yapılmıştır.Bu çalışmada, öncelikle, araştırmanın amacına bağlı olarak, soru sormabecerileriyle ilgili kuramsal bir çerçeve oluşturulmuş, daha sonra Millû Eğitim Bakanlığıtarafından 2003-2004 eğitim-öğretim yılında ilköğretim okullarının 8. sınıflarındaokutulmak üzere önerilen 13 ders kitabındaki 486 metnin tamamında yer alan 971metne hazırlık, 4508 metin sonu sorusu olmak üzere toplam 5479 soru, bilişsel alanbasamakları, soruluş amaçları, cevap kaynakları ve hazırlanış şekillerine göreincelenmiştir.nceleme doğrultusunda elde edilen sonuçlar, içinde bulundukları yaş ve sınıfseviyesine bağlı olarak, lköğretim 8. sınıflarda okutulan Türkçe ders kitaplarındakimetinlere dayalı olarak oluşturulan metne hazırlık ve metin sonu sorularının,öğrencilere; öğrenme, hatırlama, sıralama, sınıflama, birleştirme, yorumlama, sonuçlarıkestirme, öğrenilen bilgileri yeni durumlara uyarlama, araştırma yapma, tartışma,karşılaştırma, varsayımlar oluşturma, varsayımları irdeleme, varsayım ve olgularıayırma, alternatif görüşler üretme, temel düşünceleri ve mantıksal ilişkileri tanıma vekeşfetme, parça-bütün ilişkisi kurma, sebep-sonuç ilişkisi kurma, genellemeler yapmave bütün bunların sonunda değerlendirmelerde bulunma gibi çok yönlü bakış açılarınıkazandırmaya ve geliştirmeye uygun olarak hazırlanması gerektiği halde, bu soruların,Temel Eğitim Okulları Türkçe Eğitim Programı'nda belirlenen hedefler ve bu hedeflerebağlı olarak öğrencilere kazandırılması düşünülen davranışların gerçekleştirilmesineyeterli düzeyde katkı sağlayamadığını ortaya koymaktadır.Anahtar Sözcükler: Öğretim, Türkçe öğretimi, bilişsel beceriler, Türkçe derskitapları, metne hazırlık soruları, metin sonu soruları.