İlköğretim ve ortaöğretim kurumları bursluluk sınavı fen bilimleri sorularının yenilenmiş Bloom taksonomisine göre incelenmesi

Bu araştırmada İlköğretim ve Ortaöğretim Kurumları Bursluluk Sınavında (İOKBS) yer alan ortaokul fen bilimleri soruları incelenmiştir. 2018-2023 yılları arasındaki (6 yıl) İOKBS fen bilimleri soruları araştırmanın örneklemini oluşturmaktadır. Sorular incelenirken fen bilimleri konu alanları ve yenilenmiş Bloom taksonomisi (YBT) kriterlerine göre değerlendirmeler yapılmıştır. Bir olayı derinlemesine anlamayı, sorgulamayı temele alan nitel araştırma çalışmanın yöntemsel kısmını oluşturmaktadır. Veri toplamada ise nitel araştırma yönteminden olan ve yazılı kaynaklara zaman kaybetmeden ulaşma imkânı veren doküman analizi kullanılmıştır. Toplamda İOKBS'deki 600 adet fen bilimleri sorusu analiz edilmiştir. Sorular konu alanlarına, YBT'nin bilgi ve bilişsel alan boyutlarına göre kategorilere ayrılıp frekansları hesaplanmıştır. Sorular konu alanlarına göre değerlendirilmiş ve hangi alandan kaç tane soru olduğu tespit edilmiştir. Beşinci sınıflarda en çok soru fiziksel olaylar (44 soru) ile canlılar ve yaşam (39 soru) konu alanlarından, altıncı sınıflarda en çok soru canlılar ve yaşam (51 soru) ile fiziksel olaylar (42 soru) konu alanlarından, yedinci sınıflarda en çok soru fiziksel olaylar (54 soru) ile madde ve doğası (37 soru) konu alanlarından ve sekizinci sınıflarda en çok soru canlılar ve yaşam (51 soru) ile madde ve doğası (42 soru) konu alanlarından tespit edilmiştir. Araştırmada soruların yıllara göre farklı alanlarda yığılma gösterdiği belirlenmiştir. İOKBS'de sorulan ortaokul fen bilimleri soru maddelerinin konu alanlarına göre homojen bir dağılım sergilemediği, heterojen dağıldığı tespit edilmiştir. YBT'nin bilgi boyutuna göre 600 adet İOKBS sorusu değerlendirildiğinde beşinci sınıflarda en çok soru kavramsal (71 soru), altıncı sınıflarda olgusal (73 soru), yedinci sınıflarda kavramsal (65 soru) ve sekizinci sınıflarda kavramsal (58 soru) tespit edilmiştir. Üst bilişsel bilgi içeren soru tespit edilememiştir. Yığılmanın olgusal ve kavramsal bilgide daha fazla olduğu görülmüştür. Sorular bilişsele göre değerlendirildiğinde ise beşinci sınıflarda en çok soru anlama basamağından (54 soru), altıncı sınıflarda hatırlama basamağından (68 soru), yedinci sınıflarda anlama (55 soru) ve hatırlama basamağından (55 soru) ve sekizinci sınıflarda anlama basamağından (54 soru) tespit edilmiştir. Yaratma basamağından soru olmadığı tespit edilmiştir. Değerlendirmeye alınan sınavın alt düzey soruları ölçme sayısının üst düzey soruları ölçme sayısından fazla olduğu görülmüştür. Araştırmada İOKBS'deki fen bilimleri sorularının alt düzey bilişsel alan basamaklarını destekleyen bir yapıdan oluştuğu sonucuna varılmıştır. İOKBS gibi merkezi sınavlarda kapsam geçerliliğinin sağlanması için soruların konu alanlarına dağılımına özen gösterilmelidir. İOKBS'deki fen bilimleri test sorularında üst düzey düşünmeyi ortaya çıkaracak bilişsel alan basamaklarına ağırlık verilebilir.