İlköğretim sosyal bilgiler dersinde geçen kavramların içerik düzenleme stratejileri açısından değerlendirilmesi

Bu araştırmanın genel amacı; ilköğretim 4. , 5. , 6. ve 7. sınıf Sosyal Bilgiler dersi öğretmen kılavuz kitaplarında öğretilmesi hedeflenen kavramlar içerisinden seçilen bazı kavramların içerik öğelerinin incelenmesidir. Kavramlarla ilgili alan yazın taranarak ve uzmanlardan yardım alınarak her kavramın analizi yapılmıştır. Bu çalışmalar sonucunda oluşturulan kavram analizleri, ÖKK'de yer alan bazı kavramlarla ilgili bilgilerin değerlendirilmesinde ölçüt alınmıştır. Kavram analizinde aşağıdaki aşamalar izlenmiştir.o Kavramın tanımının belirlenmesio Kavram hiyerarşisinin belirlenmesio Kavramın ayırt edici özelliklerinin belirlenmesio Kavramın ayırt edici olmayan özelliklerinin belirlenmesio Kavramın örneklerinin belirlenmesio Kavramın örnek olmayanlarının belirlenmesio Kavramın ayırt edici özelliklerinin örnek üzerinde gösterilmesiÖncelikle 4, 5, 6 ve 7. sınıf ÖKK'lerde söz konusu kavramların öğretilmesini hedefleyen üniteler, daha sonra da ilgili kavramların geçtiği diğer üniteler belirlenmiştir. Böylece 4. sınıf ÖKK'de 8 ünite, 5. sınıf ÖKK'de 8 ünite, 6. sınıf ÖKK'de 7 ünite, 7. sınıf ÖKK'de 7 ünite olmak üzere, toplam 30 ünite her bir kavram için incelenmiştir. Daha sonra ÖKK'lerde kavramın içerik öğeleriyle ilgili olarak ne tür bilgilere yer verildiği, kavram analizleri sonucunda ulaşılan bilgiler ölçüt alınarak bazı karşılaştırmalar ve değerlendirmeler yapılmıştır.Araştırma bulgularından elde edilen sonuçlar aşağıdaki gibi özetlenebilir:1. Sosyal Bilgiler Dersi Eğitim Programında, 4. sınıftaki kavramların daha çok giriş düzeyinde, 5. sınıftaki kavramların geliştirme, 6. sınıftaki kavramların daha çok geliştirme ve pekiştirme düzeyinde, 7. sınıfta ise kavramların neredeyse tamamının pekiştirme düzeyinde öğretilmesinin hedeflendiği görülmektedir.2. Araştırma kapsamında incelenen kavramların 4. sınıfta daha çok giriş, 5. sınıfta daha çok geliştirme, 6. sınıfta pekiştirme, 7. sınıfta ise kavramların tamamının pekiştirme düzeyinde öğretilmesinin hedeflendiği görülmektedir.3. Hem Sosyal Bilgiler dersi Eğitim Programında hem ÖKK'lerde kavramların öğretiminin ilk sınıflardan son sınıflara doğru giriş düzeyinden pekiştirme düzeyine doğru olacak biçimde düzenlendiği görülmektedir.4. Sosyal Bilgiler dersi Eğitim Programı ile ÖKK'ler arasında bazı uyuşmazlıklar bulunmaktadır. Örneğin eğitim programında pekiştirme düzeyinde öğretileceği belirtilen 9 kavramın 7. sınıf ÖKK'de hangi ünitelerde yer aldığı belirtilmemektedir.5. Giriş, geliştirme ve pekiştirme düzeyinde incelenen kavramların içerik öğelerinin öğretiminin, bu düzeylere uygun olarak hazırlanmadığı saptanmıştır.6. İçerik öğeleriyle ilgili olarak ulaşılan diğer sonuçlar şöyle özetlenebilir:? Bazı kavramların bazı içerik öğeleri her sınıfta düzenli olarak tekrar edilmiştir.? Bazı kavramlarla ilgili içerik öğeleri bir ya da iki sınıfa yığılmıştır, diğer sınıflarda ise hemen hemen hiçbir içerik öğesi verilmemiştir.? Kavramların içerik öğelerinin sayısı ve kapsamı öğrencilerin ilerleyen bilişsel gelişimleri dikkate alınmadan verilmiştir.? Bazı kavramların (ulaşım, çevre kirliliği, milli egemenlik) örnek sayısı çok azdır.? Bütün sınıflarda kavramın örneklerinin en çok kullanılan, örnek olmayanlarının ise çok az kullanılan içerik öğeleri olduğu görülmüştür.? Farklı sınıflarda çok sayıda aynı örneklerin (nüfus, yerleşme, bölge) verildiği görülmüştür.? 7. sınıfta pekiştirme düzeyinde öğretileceği belirtilen 9 kavramla ilgili olarak, 7. sınıf ÖKK'de ya hiç bilgi verilmemiştir ya da çok az bilgi verilmiştir.Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler Programı, Öğretmen Kılavuz Kitapları, Kavram Öğrenme Düzeyleri, Kavram Öğretimi, Kavram Analizi, Kavramın İçerik Öğeleri.