İlkokul 4. sınıf öğrencilerinin okul sorumluluklarını geliştirmeye yönelik bir eylem araştırması

Okullar, ailede kazanılan değerlerin pekiştirileceği ortamlardır. Eğitim siste-minin temel taşı olan ilkokulda, bireylere toplum içinde diğer insanlarla uyum içinde yaşamaları ve yaşamlarını daha iyi şartlarda sürdürebilmeleri için gerekli olan temel bilgi ve beceriler kazandırılmaktadır. İstendik yönde davranış geliştirmek isteyen eğitimciler için değerler, oldukça önemli bir etki gücüne sahiptir. Bu değerlerden biri olarak sorumluluk, gerek gündelik hayatta gerekse akademik ortamlardaki başarıyı etkileyen önemli bir faktör olarak düşünülmektedir. Yalnız akademik başarı için değil aynı zamanda iyi bir birey olabilmeleri için öğrencilere sorumluluk eğitimi verilmesi eğitim sisteminde son derecede önemli bir unsur olarak düşünülmektedir. İstenmeyen öğrenci davranışları önemli bir problemdir ve eğitim ortamını olumsuz etkilemektedir. Bu açıdan bakıldığında eğitim değeri olarak "sorumluluk" öğrencilere kazandırılması gereken bir değerdir. Sorumluluk değeriyle ilgili öğrencilerin yaşadığı sorunları çözmek için kulla-nılabilecek en elverişli yolun öğretmen uygulamaları olduğuna inanılmaktadır. Bu araştırma, kademeli sorumluluk eğitimi modeli temel alınarak çeşitli etkinliklerle zenginleştirilmiş eylem planı yoluyla öğrencinin sorumluluk alma davranışını olumlu yönde değiştirmek, sorumluluk almayla ilgili istenmeyen davranışları en aza indirmek ve sorumluk sahibi olmanın nasıl hissettirdiğini ders süreci deneyimleriyle öğrencilere yaşatmak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışma grubu, araştırmacının görev yaptığı ilkokulda bulunan on beş kişilik 4. sınıf öğrencilerinden oluşmaktadır. Çalışma grubunun öğretmeni olması araştırmacıya, uygulamaları bizzat yürütebilme imkânını sunmuştur. Sorumluluk değerine yönelik öğrencilere hem bireysel hem de okulla ilgili sorumluluklar verilmiştir. Eylem planı uygulamalarına başlamadan önce ve araştırma sürecinde öğrenci davranışları izlenmiş, kaydedilmiştir. Toplamda dokuz haftayı kapsayacak şekilde eylem planı hazırlanıp, her hafta Salı günleri ortalama üç ya da dört ders saati sürecek şekilde öğrencilere sorumluluk değerine yönelik; (1)hikâye dinleme canlandırma, (2) masal ile hayal etkinliği, (3) şiir dinleme ve okuma etkinliği, (4) şarkı söyleme etkinliği, (5) oyun ile meşale yakma etkinliği, (6) drama atölyesi, (7) menemen etkinliği, (8) film izleme etkinliği ve (9) workshop etkinliğinden oluşan ders planları uygulanmıştır. Uygulamalar sırasında ve sonrasında etkinliklerin etkisi üzerine öğretmen gözlemleri, öğrenci dönütleri, veli görüşleri yoluyla uygulanan eylem planının sonu-cuna dair bulgulara yer verilmiştir. Elde edilen bulgulara göre uygulanan eylem planı sonrasında öğrencilerin sorumluluk bilincinde olumlu yönde değişiklik olduğu sonu-cuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Sorumluluk, okul sorumluluğu, ilkokul öğrencisi, eylem araştırması, eylem planı.