İlkokul çocuklarına yönelik eğitsel etkinliklerin doğayı koruma becerisine ilişkin bilgi, tutum ve kalıcılığa etkisi

Bu araştırma, ilkokul 3. sınıf öğrencilerine yönelik doğa koruma temelli hayat bilgisi öğretimi etkinliklerinin, öğrencilerin doğayı koruma yaşam becerisi üzerindeki etkilerini belirlemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, özellikle öğrencilerin hayat bilgisi dersindeki doğayı koruma yaşam becerisi konularındaki akademik bilgilerini, bu bilgilerin öğrenme sürecindeki kalıcılığını ve çevreye karşı tutumlarını değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Bu araştırma, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı Isparta il merkezindeki iki devlet ilkokulunda 2022-2023 eğitim-öğretim yılında yedi hafta süren bir süreç içinde yürütülmüştür. Araştırmada, ilk etabı oluşturan; nicel bölümde yarı deneysel desenlerden olan ön test-son test kontrol gruplu desen, ikinci etabı oluşturan; ulaşılan nicel bulguların nitel verilerle desteklenmesi sürecinde ise açımlayıcı sıralı desenin bir arada kullanıldığı karma desen tercih edilmiştir. Nicel veri toplama sürecinde, Kişisel Bilgi Formu, Çevre Koruma Bilgisi Testi, Çevre Tutum Ölçeği kullanılırken; nitel veriler elde edebilmek için, öğrencilerle yapılan yarı yapılandırılmış görüşmelerden yararlanılmıştır. Araştırma, 3. sınıf düzeyindeki toplam 79 öğrenci üzerinde gerçekleştirilmiştir. Deney grubu 40 öğrenciyi içerirken, kontrol grubunda ise 39 öğrenci bulunmaktadır. Araştırma süresince Çevre Koruma Bilgisi Testi, Çevre Koruma Bilgisi Kalıcılık Testi, Çevre Tutum Ölçeği ve Doğa Temelli Hayat Bilgisi Öğretimi Etkinliklerine Yönelik Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu veri toplama araçları olarak kullanılmıştır. Araştırmanın uygulama aşamasında, Çevre Koruma Bilgisi Testi ve Çevre Tutum Ölçeği, tüm gruplara ön test olarak uygulanmıştır. Daha sonra, deney gruplarında Eğitsel Etkinlikler gerçekleştirilirken, kontrol grupları Milli Eğitim Bakanlığı Talim Terbiye Kurulu Başkanlığı tarafından hazırlanan programa uygun olarak Mevcut Öğretim Yöntemi kullanılarak hayat bilgisi dersinin doğayı koruma yaşam becerisi konularına ait öğretim faaliyetlerine katılmışlardır. Araştırmanın uygulaması, yedi hafta süren bir süreçte tamamlanmış ve ardından tüm gruplara, Çevre Koruma Bilgisi Testi ile Çevre Tutum Ölçeği, eş zamanlı olarak son test olarak tekrar uygulanmıştır. Ayrıca, uygulama sürecinin sonunda deney grubundaki öğrencilere "Doğa Temelli Hayat Bilgisi Öğretimi Etkinliklerine Yönelik Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu" uygulanmıştır. Araştırmacı, uygulama süresince deney ve kontrol gruplarında gözlemci olarak bulunmuştur. Son test uygulamasından dört hafta sonra, çevre koruma bilgisindeki kalıcılığı değerlendirmek amacıyla Çevre Koruma Bilgisi Testi tüm gruplara tekrar uygulanarak Çevre Koruma Bilgisi Kalıcılık Testi olarak kullanılmıştır. Elde edilen veriler, istatistik programlarına aktarılarak analiz edilmiştir. Araştırmadan elde edilen nicel verilerin analizinde, betimsel istatistikler, MANCOVA ve ANCOVA (kovaryans analizi) kullanılmıştır. Hipotezleri test etmek amacıyla sırasıyla MANCOVA ve ANCOVA analizleri yapılmıştır. Ardından, içerik analizi yöntemi, nitel verilerin analizi için kullanılmıştır. MANCOVA analiz sonuçları, Eğitsel Etkinlikler'in kolektif Çevre Koruma Bilgisi Son Test, Çevre Koruma Bilgisi Kalıcılık Testi ve Çevre Tutum Ölçeği Son Test puanları üzerinde anlamlı bir etkisi olduğunu göstermiştir. ANCOVA analiz sonuçları ise, Eğitsel Etkinlikler'in kullanıldığı deney gruplarının Çevre Koruma Bilgisi Son Test, Çevre Koruma Bilgisi Kalıcılık Testi ve Çevre Tutum Ölçeği Son Test puanlarının kontrol gruplarına göre anlamlı şekilde arttığını ortaya koymuştur. Araştırmanın nitel verilerinden elde edilen bulgular da, nicel verileri desteklemiştir. Nicel ve nitel bulguların birlikte değerlendirilmesi sayesinde araştırmanın daha derinleştirilmesine imkân sağlamıştır. Buna göre Hayat Bilgisi Dersi Öğretim Programına ek olarak yürütülen doğa koruma bilinci etkinliklerinden oluşan programın ilkolkul öğrencilerinin doğayı koruma bilincine yönelik bilgi, kalıcılık ve tutumunu anlamlı düzeyde artırdığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın öneriler kısmında hayat bilgisi öğretiminin önemli bir unsuru olan doğa koruma bilincini geliştirmeye yönelik uygulamalarda ve akademik çalışmalarda yapılabilecekler vurgulanarak çalışma sonlandırılmıştır.