İlkokul öğrencileri için kapsamlı bir zorbalık ölçeği geliştirme çalışması

Bu araştırmanın amacı, ilkokul öğrencilerinin zorbalık yapma ve zorbalığa maruz kalma davranışlarını çok boyutlu olarak ölçmeye yönelik geçerliği ve güvenirliği test edilmiş bir ölçek geliştirmektir. Ölçek akran zorbalığı ve siber zorbalık davranışlarını bir arada bulundurmasıyla ulusal literatürde ilk olma özelliği taşımaktadır. Ölçeğin geçerlik çalışmaları doğrultusunda ilk olarak kapsam geçerliği için uzman görüşlerine başvurulmuştur. Kapsam geçerliği sağlandıktan sonra yapı geçerliğine yönelik Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yapılmıştır. AFA grubunun verileri Gaziantep'te 3.ve 4. sınıflarda öğrenim gören toplam 450 ilkokul öğrencisinden toplanmıştır. Zorbalık ve mağduriyet alt maddelerine yapılan iki ayrı AFA sonucunda ölçeğin tek faktörlü yapıda ve faktör yük değeri 0.32 ve üzeri olan 33 maddeden oluştuğu bulunmuştur. DFA grubunun verileri yine Gaziantep'te ilkokullarda 3. ve 4. sınıflarda öğrenim gören toplam 594 öğrenciden elde edilmiştir. Veri toplama aracı olarak AFA sonucunda elde edilen 33 maddeli ölçek kullanılmıştır. Otuz üç madde ve tek faktör yapısından oluşan zorbalık ve mağduriyet modelleri ayrı ayrı doğrulayıcı faktör analizi ile test edilmiştir. Doğrulayıcı faktör analizi sonucunda test edilen zorbalık ve mağduriyet modellerinin kabul edilebilir uyum değerlerine sahip oldukları bulunmuştur. Ölçeğin güvenirliği için hem AFA hem DFA grubunda zorbalık ve mağduriyet maddelerinin iç tutarlık katsayısı hesaplanmıştır. AFA grubuna ait zorbalık maddelerinin iç tutarlık katsayısı 0.91, mağduriyet maddelerinin iç tutarlık katsayısı 0.93 olarak bulunmuştur. DFA grubuna ait zorbalık maddelerinin iç tutarlık katsayısı 0.92, mağduriyet maddelerinin iç tutarlık katsayısı 0.94 olarak bulunmuştur. Elde edilen bulgular, İlkokul Öğrencileri İçin Kapsamlı Zorbalık Ölçeği'nin geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu göstermektedir. Ölçeğin maddeleri düz puanlanmaktadır. Ölçekten alınacak en düşük puan 33, en yüksek puan ise 99'dur. Puanlar arttıkça öğrencilerin zorba ve mağdur olma düzeyleri de artmaktadır. İlkokul Öğrencileri İçin Kapsamlı Zorbalık Ölçeği, ilkokul döneminde zorbalık davranışlarını ölçmeye yönelik olarak ilkokul öğretmenleri, okul psikolojik danışmanları ve ilkokul döneminde zorbalık konusunda çalışmalar yapacak araştırmacılar tarafından kullanılabilir. Anahtar Sözcükler: Akran zorbalığı, siber zorbalık, ilkokul öğrencileri, geçerlik ve güvenirlik