İmam Nureddin Ali b. İbrahim b. Ahmed el-Halebî eş-Şâfiî el-Masrî'nin (Ö. 1044 H.) Hayrü'l-Kelâm ale'l-Besmele ve'l-Hamdele adlı eserinin inceleme ve tahkiki

Müellif Şeyhulislam İmam Nureddin el-Halebî'nin Hayrü'l-Kelâm ale'l-Besmele ve'l-Hamdele adlı elyazması eseri, tefsir, lügat, nahiv, sarf, iştikak, kelam ilmi ve fıkıh açısından besmele ve hamdeleyi ele alan kitaplar ve telifler arasında en geniş kapsamlı eser kabul edilmektedir. Zira müellif, İmam Zekeriyya el-Ensârî'nin Kitâbu'l-Besmele ve'l-Hamdele adı eserini şerh etmiş, metinlerini etraflıca incelemiş, kendisinden önce telif edilmiş eserlerin çoğunu temel almış, bazılarını tashih etmiştir. Müellif, önce sarf yönünden başlayıp ardından nahiv ve tefsir yönlerine geçerek besmelenin her bir lafzını tek tek ele almıştır. Müellif bu kitabın bölümleri içinde fıkhi yönü ele almayı da ihmal etmemiş, hatta bazı manalara ilişkin fıkhi hükümleri de zikretmiştir. Daha sonra Rahmân ve Rahîm isimleri ile iştikakları, umumi ve hususi yönleri üzerinde durmuştur. Bu araştırmada, müellifin bu eseri ilmi bir şekilde tahkik edilmiştir. Müellifin hayatı, adı, nesebi, künyesi, hocaları ve talebeleri aktarılmış, ardından metnin sahibi olan İmam Zekeriya'nın hayatından kısaca söz edilmiştir. Ardından araştırmacının izlediği yöntem izah edildikten sonra esas aldığı matbu nüshalar belirtilmiş, nüshalar arasındaki farklar ayrıntıları ile işlenmiştir. Araştırmaya konu elyazmasının adı, müellifine nisbeti ve esas aldığı kaynaklar tahkik edilmiştir. Araştırmanın sonuç kısmında, araştırmacının ulaştığı en önemli sonuçlara ve önerilere yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Nureddin el-Halebi, Zekeriyya el-Ensari, besmele, hamdele, tefsir