İman-l Nevevi'nin El-Erbain adlı hadislerinde ism-i fail ism-i meful ve sıfat-l müşebbehenin lügavi delaletlerini inceleme

Araştırmacı, müştakkâd konusunun bir bölümü olan ism-i fâil, ism-i mef'ûl ve sıfat-ı müşebbehe konusunda yazmış, imam Nevevî'nin el-Erbaîn isimli eserindeki hadislerin lügavî delaletlerini incelemiştir. Araştırmacı, İnsanların en hayırlısı ve en şereflisi olan Muhammed aleyhisselâm efendimizin hadîs-i şerîflerini araştırmış, Nevevî'nin tertemiz nübüvvet bahçesinden derleyerek oluşturduğu el-Erbaîn adlı eserine gözü takılmıştır. Nevevî bu hadisleri tüm İslam'la ilgili konuların dini konularının özeti olarak gördüğünden tezin başlığını "Nevevî'nin Kırk Hadisinde İsm-i Fâil, İsm-i Mef'ûl ve Sıfatı Müşebbehelerin Lügavî Delaletleri" koymuştur. Araştırma, nahiv, sarf ve diğerlerinin delaletleri konusunu içermekte olup, her bir çeşidin tarifi müstakil bir şekilde yapılarak delalet ilmi ve ortaya çıkışından başlayarak konuyla ilgili alimlerin görüşleri nakledilmiştir. Lügavî delalet ilmi, kelimelerin tam anlamlarını, cümlelerin bağlamı, kelimelerin sigaları ve sarf ve nahivle ilgili yapılarından çıkarmakta; terkiplerin estetiği ve dayanaklılığını açıklamaktadır. Çalışma, araştırmanın amacını ve metodolojisini, bu konuda yapılmış önceki çalışmaları içeren bir giriş ve İmam Nevevî'nin ilmi ve şahsi biyografisinin tanıtıldığı bir önsöz içermektedir. Sonra araştırma iki bölüme ayrılmıştır. Birinci bölümde delalet konusunun önemi, Nevevî'nin kırk hadisi, iştikâk ve kısımları üzerinde durulmuştur. Hadislerde ismi fâil 14, ism-i mef'ûl 19, sıfat-ı müşebbehe ise 39 yerde kullanılmıştır. Araştırmacı, ism-i fâil, ism-i mef'ûl ve sıfatı müşebbehenin nahiv, belagat ve sarf delaletleri üzerinde durmuş, Arap dilinde konunun önemini açıklayarak; önceki ve sonraki alimlerin delalet konusuyla ilgili görüşlerini nakletmiştir. Çalışmada araştırmacı, İmam Nevevî'nin biyografisini yazarken, el-Erbaîn isimli eserinden hadisleri toplarken, ism-i fâil, ism-i mef'ûlve sıfatı müşebbeheleri tespit edip, seçilen örnekleri tahlil ederek, lügavi delaletin işaret ettiği manalar ortaya konulurken betimleyici analitik yöntemi kullanmıştır. Araştırmada ulaşılan neticelerden önemlileri şunlardır: Hz. Peygamber'in gelecekte meydana geleceğine dair işaret olan ism-i fâilleri kullanması, bahsedilen hususun gelecekte mutlaka gerçekleşeceğini, bu konuda hiçbir şüphenin olmadığını göstermektedir. Ayrıca ism-i fâil, dikkate alınıp uygulanması gereken şer'î hükümlere de delalet edebilmektedir. Sıfat-ı müşebbehe Nevevî'nin el-Erabaîn isimli eserinde ism-i fâil ve mef'ûlden fazla kullanılmış, nasbta amel etmesi, cer ve refte amel etmesinden daha fazla olmuştur.