Morfolojinin mahalle olgusu üzerindeki etkisi: Geleneksel mahalle ve kapalı konut sitesinin karşılaştırmalı bir analizi

İnsan algıladıklarına göre şehir mekanında kendine yer bulmaya çalışan bir varlıktır, nerede yaşarlarsa yaşasınlar çevreleriyle etkileşime girerek ilişkiler kurarlar. Bu ilişkiler mahallenin fiziksel sınırları içerisinde "komşuluk" bağlarıyla tanımlanır ve zamanla "mahallelilik bilinci" oluşur. Ancak günümüzde çoğu yerleşim yerinde bu ilişkilerin/bağların çözülmeye başladığı görülmektedir. Bu çözünme incelendiğinde, mahalle morfolojisinin fiziksel dokusu ile paralel olarak ilerlediği göze çarpmaktadır. Bu da akla, mahalleyi mahalle yapan unsurlar nedir, sorusunu getirmektedir. Geçmişten bugüne, kent mekanında değişimler olmuş ve bu değişimler kentsel morfoloji çalışmalarıyla da incelenmiştir. Günümüz değerlendirildiğinde ise, geleneksel dokusunu sürdürmeye çalışan mahalleler olduğu kadar, güvenlikli siteler olarak tanımlanabilecek konut modeli ile parçalanmış mahallelerin de olduğunu söylemek mümkündür. Diğerlerini dışarıda bırakmak üzerine kurulmuş bir yaklaşım ile oluşturulan bu siteler, şehir içerisinde oluşturdukları adacıklarla, şehir morfolojisini olumsuz etkilemekte ve insanların kendi elleriyle neden olduğu bir afet haline gelmektedir. Aynı zamanda mahallelilik" ve "komşuluk" ilişkilerini yeniden sorgulamamıza neden olmaktadır. Bu çalışmada, mahallenin oluşması için kritik unsurlar olarak güvenlik, aidiyet ve yürünebilirlik özelliklerinin belirlenmesinden sonra oluşturulan analitik çerçeve ile, güvenlikli site modeli ve geleneksel mahalle arasındaki morfolojik ve sosyal bağıntılar karşılaştırılmıştır. Geleneksel mahalleye örneklem olarak Afyon-Bucak Mahallesi; güvenlikli site modeline örneklem olarak ise Ankara-Serhat Mahallesi seçilmiştir. Anahtar Kelimeler: Mahalle, Güvenlikli site, Güvenlik, Bağlanma hissi, Yürünebilirlik