Kemancıların fizyolojik ve psikolojik sağlıklarının önemi: Alexander Tekniği üzerine bir çalışma

Bu çalışmada hayatında hiç Alexander Tekniği dersi almamış bir grup kemancı ile Alexander Tekniği dersi almış başka bir grup kemancının fizyolojik ve psikolojik sağlık durumları arasındaki fark test edilerek performansları üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Kemancıların fizyolojik ve psikolojik sağlık durumları üzerine iki farklı ölçüm yapılan bu çalışmada, içgörü yaratabilmek adına tekniğe dair yapılmış bir dizi görüşmeye de yer verilmiştir. Performansa dayalı meslek gruplarının diğer meslek dallarına göre belki de en büyük farkları mesleklerini bedenleri yoluyla icra ediyor olmalarıdır. Profesyonel bir kemancı çocukluk yıllarından itibaren her gün saatlerce keman çalışmayı öğrenir ve bunu bir yaşam stili haline getirir. Bu anlamda sporcular ve kemancıların erken yaşta başlayan disiplinli hayat koşullarına bakıldığında iki meslek grubu arasında benzerlikler olduğu görülebilir. Her iki grup da performanslarını en üst düzeyde gerçekleştirebilmek için bedenlerinden çok yüksek bir talepte bulunurlar. Hayat boyu bedenlerinin sınırlarını zorlayarak, kas-iskelet sistemlerini komplike duruşlar ve hareketlerin içine sokarlar. Çoğu kemancıya göre teknik ve müzikal çalışma iyi bir performans için yeterli görülse de, mesleğin kişiden talep ettiği fizyolojik ve psikolojik efor göz önünde bulundurulduğunda bu hazırlıkların yeterli olup olmadığının düşünülmesi gerekmektedir. Literatürde kemancıların sağlığı hakkında yapılmış pek çok araştırma, sakatlanmaların enstrümanlarını çalışları sırasında girdikleri yanlış postür ve yöntemlerden ötürü olduğunu göstermektedir. Bu sakatlıkların fark edilmeyip tekrarlanması durumunda kronikleşmeye kadar gidebileceği görülmektedir. Aynı gerçeklik psikolojik problemler için de geçerlidir. Kişi yaşadığı stres ya da kaygı ile ilgili başa çıkma stratejileri geliştiremediği taktirde, bu zihinsel durumun önüne geçmekte zorlanabilmekte hatta bir kaçış olarak performans hayatını tamamen bırakabilmektedir. Bu nedenle bu çalışmada kemancıların meslekleri ile ilgili yaşayabilecekleri fizyolojik ve psikolojik sağlık problemleri araştırtırılmıştır: Kas İskelet Sistemine Bağlı Fazla Kullanım Sendromu, Tendinit, Lateral Epikondilit, Karpal Tünel Sendromu, Fokal Distoni, Çalmadan Kaynaklanan Ağrılar, Çalmadan Kaynaklanan Cilt Hastalıkları, Sahne Kaygısı. Türkiye'deki müzik okullarında genellikle kemancıların teknik ve müzikal gelişimleri üzerine odaklanılmaktadır. Ancak fizyolojik ve psikolojik farkındalık ve eğitimin performansı iyi yönde etkilediği bilinmektedir. Yurtdışında pek çok ülkede eğitim programlarının içinde fizyolojik ve psikolojik eğitime yer verilse de, Türkiye'de bu çalışmaların yeterli olmadığı görülmektedir. Bu eksiklik Türkiye'de bu alanda kapsamlı bir çalışmanın yapılması ihtiyacını doğurmuştur. Konu hakkında önceden yapılmış çalışmalar ideal bir performansa ulaşabilmek için kemancıların bireysel çalışmaları kadar fiziksel ve psikolojik dayanıklılıklarının da önemli olduğundan bahsetmektedir. Bu anlamda geçtiğimiz yüzyılda ortaya çıkan Alexander Tekniği, Feldenkreis Metodu, Rubenfeld Synergy Metodu, Dalcroze Metodu, Müzisyen Yogası ve Pilates gibi teknikler bu ihtiyaçları giderebilecek yöntemler arasında görülmektedir. Ancak müzisyenler arasında diğer tekniklere göre daha yaygın olması ve dünyanın pek çok prestijli müzik okulunda ders olarak verilmesi sebebiyle bu çalışmada Alexander Tekniği üzerine odaklanılmıştır. Alexander Tekniği fizyolojik ve psikolojik gerilimlerin çözülmesi ve kronikleşmesine engel olmak için kullanılan bir yeniden eğitim metodudur. Vücudu gözlemlemeyi öğreten bu teknik ile alışkanlık haline gelen hareketlerde bilinç sahibi olmak sağlanırken, yanlış kullanımların farkedilmesi yoluyla daha rahat ve doğal bir hareket alışkanlığı da kazanılır. 19. yüzyılın sonlarında aktör Frederick Matthias Alexander'ın sahnede sesinin kısılması üzerine kendi üzerinde yapmış olduğu çalışmalar sonucunda ortaya çıkan bu teknik, daha sonra farklı kişiler tarafından da uygulanarak olumlu sonuçlar vermiş ve uluslararası alanda hızla yayılmıştır. Birincil Kontrol, Engelleme ve Yönerge ilkeleri Alexander Tekniği'nin temel uygulama ilkeleri olarak bilinmektedir. Alexander Tekniği'nde "birincil kontrol" başın vücutla olan bağlantısına denir. Yanlış hareketin farkedilerek durdurulmasına "engelleme" denirken, engellenen hareketin doğal yolla yön bulmasına ise "yönerge" denir. Bu tekniği diğer tekniklerden ayıran en önemli özelliklerden biri de öğretmenin ellerinin öğrencinin bedeni üzerinde yapılan çalışma yoluyla öğrencinin beden ve zihin bağlantısının kurulmasıdır. Teknik pratik olarak üç şekilde çalışılmaktadır: Sandalye Çalışması, Masa Çalışması ve Aktiviteler. Sandalye çalışması, öğrencinin sandalye üzerinde uygulama yaptığı bir çalışmadır. Alexander Tekniği'ni öğrenirken öğrenci ilk başlarda sadece oturmayı ve kalkmayı öğrenir. Masa çalışmasında öğrenci bir divanın üzerine yatar ve başının altına bir kaç tane kitap koyularak desteklenmesi sağlanır. Bu çalışmada diğer çalışmalarda da olduğu gibi öğretmen elleriyle öğrenciye direktifler vererek gerginliğin nerede olduğunu tespit eder ve bu gerginliğin nasıl rahatlatılabileceğini öğrenciye gösterir. Aktivite çalışmaları ise sırt ve bacakların duruşunu duvar yardımıyla düzeltmeye yardımcı olan "maymun" çalışması, vücuttaki gerilimi azaltmak için kullanılan "ah" fısıltısı, omuzları rahat bırakarak kolları ve elleri daha iyi kullanmaya yardımcı olan "eller sandalyenin arkasında" tekniği ve bir bacağın diğerine göre daha önde dururken başın omurganın üzerinde dengede olduğu "lunge" hamle pozu olarak sıralanabilir. Müzisyenler için aktivite çalışmaları aynı zamanda enstrümanları ile derse katıldıkları ve çalarken vücutlarının girdiği yanlış duruş ya da kullanımları gözlemledikleri bir çalışmadır. Alexander Tekniği'nde birebir yapılan pratik derslerin yanı sıra toplu teori ve uygulama dersleri de yapılabilmektedir. Bu çalışmada Alexander Tekniği'nin kemancıların fizyolojik ve psikolojik sağlıkları üzerindeki etkisini belirleyebilmek için her biri 34'er kişiden oluşan iki grup kemancı ile anket çalışması yapılmıştır. Bu anketler daha önce hiç Alexander Tekniği dersi almamış bir grup Türk kemancı ile daha önce Alexander Tekniği dersi almış Amerika ve İngiltere'den seçilen başka bir grup kemancı arasında yapılmıştır. Çalışmada iki ayrı anket kullanılmıştır. Tekniğin fiziksel sağlık üzerindeki etkisini belirlemek için Patrice Berque'nin "Müzisyenler için Kas- İskelet Ağrısı Şiddeti ve Etkilenimi Anketi", performans kaygısı seviyelerini belirlemek için ise Dianna T. Kenny tarafından geliştirilen "Kenny Performans Kaygısı Envanteri" yapılmıştır. Birebir çalışılan diğer yöntemlerde de olduğu gibi Alexander Tekniği'de çalışan ve çalışılan kişinin ihtiyacına ve öznel yapısına göre şekillenebilen bir tekniktir. Bu nedenle kantitatif veriler yanında, çalışmaya içgörü kazandırabilecek kalitatif bir bölüm eklemek bu açıdan değerlidir. Çalışmaya dünyanın farklı bölgelerinden katılan 27 uzman ve sertifikalı Alexander Tekniği hocasıyla yapılmış bir röportaj dizisi eklenmiştir. Röpörtaj yapılan hocalar arasında müzisyenlerle ve özellikle kemancılarla çalışan hocalar ile müzisyenlerle hiç çalışmamış hocalar da bulunmaktadır. Bu katılımcı havuzu, konunun daha iyi algılanabilmesi için özellikle tasarlanmıştır. Tekniğin sadece müzisyenler tarafından öğrenildiğinde değil, başka meslek grupları tarafından da öğrenildiğinde nasıl etki ettiğini anlamak, konuyu bütünsel olarak ele alabilmek için önemlidir. Bu röportajlarda Alexander Tekniği'nin faydaları, müzisyenlerde ve özellikle kemancılarda sık görülen fizyolojik ve psikolojik sağlık problemleri, Alexander Tekniği dersinin okul müfredatlarında yer verilip verilmemesi, performansa hazırlayıcı derslerin önemi ve müzik okullarında sağlık ve rehberlik servisi bulunması fikri üzerine sorular yöneltilmiştir. Çalışmanın ilk kısmında yapılan Patrice Berque'nin "Müzisyenler için Kas- İskelet Ağrısı Şiddeti ve Etkilenimi Anketi" sonucunda Alexander Tekniği dersi almayan katılımcıların Alexander Tekniği dersi alan katılımcılara göre daha çok ağrıları olduğu tespit edilmiştir. Aynı zamanda Alexander Tekniği dersi almayan katılımcıların büyük bir çoğunluğunun sol omuzlarında ağrı olduğu belirlenmiştir. Alexander Tekniği almayan katılımcılarının Alexander Tekniği dersi alan katılımcılara göre son bir haftada yaşadıkları ağrıya göre ruh hallerinin daha çok etkilendiği, yaşadıkları ağrının yaşamdan zevk alma duyguları üzerinde daha fazla olumsuz etkisi olduğu ve bu ağrılar yüzünden genel keman tekniklerini uygulamakta daha fazla zorlandıkları, keman çalmakta daha çok zorlandıkları ve enstrümanlarını istedikleri kadar iyi çalma konusunda daha çok zorlandıkları belirlenmiştir. Çalışmanın ikinci kısmında yapılan Dianna T. Kenny'nin "Kenny Performans Kaygısı Envanteri" sonucunda ise Alexander Tekniği dersi almayan katılımcıların Alexander Tekniği dersi alan katılımcılara göre daha yüksek performans kaygıları olduğu belirlenmiştir. Alexander Tekniği dersi alan grup içerisindeki ağrısı olan ve olmayan katılımcıların ağrı seviyeleri ile performans kaygı seviyeleri arasında anlamlı bir fark bulunmamıştır. Kısa bir zaman dilimi içerisinde Alexander Tekniği dersi alan katılımcıların daha uzun süreli Alexander Tekniği dersi alan diğer katılımcılara göre biraz daha yüksek bir performans kaygısına sahip oldukları belirlenmiştir. Öte yandan Alexander Tekniği dersi alan grup içerisinde Alexander Tekniği dersi alma sürelerinin performans kaygı puanları arasında anlamlı bir fark oluşturmadığı belirlenmiştir. Alexander Tekniği'nin kemancıların ağrı ve kaygı problemleri üzerinde olumlu etkileri olduğunun belirlenmesi, bu alanda yapılabilecek çalışmaların desteklenmesini gerektirmektedir. Yurtdışında pek çok önemli müzik okulunda ders olarak verilen Alexander Tekniği'nin ülkemizde yaygınlaşması ve eğitim müfredatlarının içinde yer alması çok önemlidir. Dünya'nın dört bir yanında bulunan uzman ve sertifikalı Alexander Tekniği hocalarının ülkemizdeki müzik okulları ve konservatuarlarda Alexander Tekniği derslerini başlatmaları desteklenmelidir. Aynı zamanda farklı Alexander Tekniği hocalarının Türkiye'deki müzik okullarına davet edilerek kısa süreli workshop'lar vermeleri, öğrenci ve hocalarla birebir ve toplu çalışmalar yapmaları yararlı olacaktır. Öte yandan ülkemizde yurt dışındaki sertifika programlarına katılarak Alexander Tekniği hocalık sertifikası alan türk hocaların da keşfedilmesi, desteklenmesi ve müzik okullarına kazandırılması çok önemlidir. Bu konunun psikolog ve fizyologlar tarafından araştırılarak disiplinlerarası bir yaklaşım ile değerlendirilmesi önemlidir.