İnflamatuar barsak hastalarında web tabanlı eğitimin hastalık aktivitesine, semptom yönetimine ve yaşam kalitesine etkisi

Amaç: Bu çalışmada; inflamatuar barsak hastalığı (İBH) olan bireylerde web tabanlı eğitimin hastalık aktivitesine, semptom yönetimine ve yaşam kalitesine etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışma; randomize kontrollü olarak Temmuz 2015–Mayıs 2017 tarihleri arasında İzmir'de bir eğitim ve araştırma hastanesinin gastroenteroloji polikliniğinde yürütülmüştür. Çalışmanın örneklemini basit tabakalı randomizasyon yöntemi ile belirlenen web tabanlı eğitim grubunda 30 hasta ve standart eğitim grubunda 30 hasta olmak üzere toplam 60 hasta oluşturmuştur. Veriler Hasta Tanıtım Formu, İBH Aktivite İndeksleri, İBH Semptom Kontrol Listesi ve İBH Yaşam Kalitesi Ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Hastalığın tanımı, anatomisi, semptomları, tedavi ve beslenme yönetimi gibi hastalıkla ilgili bilgiler web sitesi veya eğitim kitapları aracılığı ile hastalara sunulmuştur. Veri toplama formlarının tümü sekiz haftada tamamlanmıştır. Web tabanlı eğitim grubundaki hastalarla ilk değerlendirme yüz yüze, sonraki değerlendirmeler ikinci, dördüncü ve sekizinci haftalarda web sitesi üzerinden yürütülmüştür. Standart eğitim programında ise tüm değerlendirmeler yüz yüze görüşme yöntemiyle yapılmış, eğitimler eğitim kitaplarıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın uygulanması için gerekli etik izinler alınmıştır. Bulgular: Her iki eğitim grubunda da hastaların yarıdan fazlası erkektir. Yaş ortalaması web tabanlı eğitim grubunda 37.26±12.99, standart eğitim grubunda 41.63±11.85'tir. Web tabanlı eğitim grubunun %40.0'ı, standart eğitim grubunun %53.3'ü ilköğretim mezunudur. Her iki eğitim grubunda da hastaların %53.3'ü ülseratif kolit tanısı almıştır. Çalışma başlangıcında çoğunlukla hafif hastalık döneminde olan hastaların, ilerleyen ölçüm zamanlarında çoğunun remisyona girdiği, ancak ölçüm zamanlarına göre hastalık aktiviteleri bakımından gruplar arasında anlamlı bir fark olmadığı saptanmıştır. Hastaların gastrointestinal semptomlarının şiddet ortalamaları incelendiğinde; standart eğitim grubunda diyare, dışkıda mukus ve karın ağrısı semptomlarının, web tabanlı eğitim grubunda karın ağrısı ve iştahta azalma semptomunun anlamlı olarak azaldığı saptanmıştır. Web tabanlı ve standart eğitim gruplarındaki hastaların diyare, karın ağrısı, dışkıda kan, dışkıda mukus, tenesmus, rektal hassasiyet, bulantı ve iştahta azalma semptomlarının şiddeti ortalamaları bakımından zaman etkileşimi açısından anlamlı bir fark olduğu, eğitim grupları açısından bir farklılık olmadığı belirlenmiştir. Web tabanlı eğitim grubundaki hastalarda İBH YKÖ toplam puan ortalamaları bakımından çalışmanın başlangıcında tanı, defekasyon sayısı ve genel durumlarını değerlendirme değişkenleri arasında grup içinde anlamlı fark olduğu; web tabanlı eğitim grubundaki ülseratif kolit hastalarının başlangıç dönemindeki hastalık aktiviteleri ile İBH YKÖ sistemik ve sosyal fonksiyon alt boyutları arasında negatif yönlü orta derecede anlamlı bir ilişki olduğu ve hastalık aktivitesi artarken, bu alt boyutlarda yaşam kalitesinin azaldığı saptanmıştır. Çalışmanın sonuna kadar olan süreçte, web tabanlı ve standart eğitim gruplarındaki hastaların yaşam kalitesi puanlarının birbirine benzer olduğu, grup içinde ve gruplar arasında anlamlı bir fark olmadığı, ancak zamanla hastaların yaşam kalitesinde bir iyileşme olduğu görülmüştür. Sonuç: Hemşire tarafından oluşturulan web sayfası ve eğitim kitapları kullanılarak verilen yapılandırılmış hasta eğitimi sonucunda; web tabanlı ve standart eğitim verilmesi arasında büyük farklılıklar olmadığı, her iki eğitim grubunda da yaşanan semptomların şiddetlerinde, hastalık aktivitesinde ve yaşam kalitesinde iyileşme olduğu görülmüştür. Web tabanlı İBH eğitim programının hastalık aktivitesini, semptom yönetimini ve yaşam kalitesini etkilemek açısından standart eğitimden farklı olmadığı, hangi yöntemle olursa olsun hastaların gereksinimlerine göre yapılandırılmış ve bireyselleştirilmiş hasta eğitim programlarının etkili ve önemli olduğu sonucuna varılmıştır.