İngiliz Hükümetleri ve Ermeni sorunu 1880-1895

19. Yüzyılın ilk çeyreğinden itibaren Avrupa devletleri açısından bir mesele olarak gündeme giren "Doğu Sorunu" olgusu İngiltere için Victoria Dönemi boyunca farklılık göstermiştir. İngiliz parlamenter sistemindeki iki güçlü partinin Doğu Sorunu'na yaklaşımı İngiliz Hükümetlerinin Şark siyasetini belirlemiştir. Bu bakımdan yapılan çalışmada İngiltere'nin doğu politikasının analizi kurulan hükümetlerin bakış açılarının tespiti ön plana alınarak yapılmıştır. 1856 Kırım Savaşı sonrası İngiltere'nin doğu politikasında bazı değişiklikler yaptığı gözlemlenmiştir. Buna sebep olarak Osmanlı'nın Rusya'nın yayılmacılığı konusunda yetersiz kalmasıdır. Kırım Savaşı'nda Ruslar mağlup edilmiş bile olsa kayıplar göz önüne alındığında azımsanmayacak derecede İngilizlerin kayıp verdiği kaydedilmiştir. 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı'nda Osmanlı'nın yenilmesiyle beraber İngiltere Osmanlı'nın Ruslar karşısında desteklenmesi fikrinden vazgeçtiği ve Rusların yayılmacılığına karşı bizzat Büyük Britanya'nın tek başına politikalar üretmeye başladığı görülmektedir. Bu nedenle İngiltere ilk olarak Kıbrıs'ı 1878 yılında ve Mısır'ı 1882 yılında ilhak etmiştir. Daha sonra ise hedeflerini Osmanlı Ermenilerinin kendileri tarafından desteklenmesi fikri olarak benimsemişlerdir. İngiliz doğu politikasının aktörlerinden olan Gladstone bu fikri İngiliz Liberal Parti'nin vazgeçilmez bir unsuru olarak parti politikalarından biri haline getirmiştir. Gladstone'un siyasi rakibi Salisbury ise tümüyle Ermeni ihtilalcilerin desteklenmesi fikrini savunmamış Doğu Sorunu'nun bir birleşeni olan Ermeni Meselesi'nin İngiltere'nin tek başına sorumluluk alarak çözmemesi gerektiğini düşünmüştür. Çalışmada da bu İngiliz iç siyasi rekabetinin doğuya yani Osmanlı Devleti'ne Ermeni Meselesi üzerinden yansıması üzerinde durulmuştur.