İngiltere-İran ilişkilerinde petrol: 1901-1954

Bu tez, dönemin hegemon gücü İngiltere ile üçüncü dünya ülkesi varsayılan İran arasında, zengin petrol kaynaklarının varlığı ile oluşan ilişkilerin seyrini, ekonomik ve politik niteliğini, tarihsel süreçte incelemeyi amaçlamaktadır. Ayrıca ikili ilişkilerde petrolün varlığı ile beraber, petrol arz güvenliği stratejilerinin dünyadaki ilk örneklerini teşkil eden, İngiltere?nin İran?a karşı yürüttüğü, dış politikasını da ortaya koymayı amaçlamaktadır. Bu minvalde hazırlanan çalışma, 1901?1954 yılları arasında, İngiltere ile İran ilişkilerinde petrolün belirleyici rolünü kapsamaktadır. Sonuç itibarıyla, 1901-1954 yılları arasında İngiltere İran ilişkilerinde stratejik bir meta olarak görülen petrolün -bugünkü ikili ilişkilerde ve uluslararası yapıda olduğu gibi- hem bir ekonomik ?amaç? hem de politik bir ?araç? olarak kullanılması ortaya konmuştur. Tez, İngiltere İran ilişkilerinin seyrini, her ne kadar petrolün varlığı üzerinden açıklamakta ise de, ilişkilerin tarihsel, ekonomik ve politik boyutunu içine alan ilk kapsamlı çalışma özelliği de taşımaktadır. Nitekim çalışma konusunun güncelliği, günümüz uluslararası ilişkilerindeki enerji ve güvenlik sorunlarına benzerliği ve bu sorunlara çözüm olarak görülen, ulusal yada uluslararası politikalara paralelliği nedeniyle de ayrıca önem arz etmektedir Anahtar Kelimeler: Petrol, ?ngiltere-?ran ?lişkileri, ?ngiliz-?ran Petrol Şirketi, Petrolün Millileştirilmesi, Ajax Operasyonu