İngiltere'nin doğu siyaseti ve Bağdat Genel Konsolosluğu (1875-1879)

Hindistan, ilk çağlardan itibaren bin bir çeşit baharat başta olmak üzere, ıtriyat, şifalı bitki ve boya çeşitleri, dokumalar, şallar, özellikle ipek ve ipekli dokumalar, hayvan kürkleri ve keza deri çeşitleri gibi doğu-batı ticaretinin en başta gelen ürünlerinin ana kaynağıydı. Bütün bunların yanı sıra Hindistan, yer altı ve yer üstü kaynakları itibariyle bir hammadde deposu ve ayrıca sahip olduğu insan nüfusu itibariyle doğunun en önde gelen açık pazarıydı. Bu büyük ülkenin bütün maddi varlığı 18. yüzyıl ortalarında Doğu Hindistan Kumpanyası eliyle İngiliz sömürgesi haline getirilmişti. Bu noktadan itibaren İngiliz siyaseti için aslolan mesele, bu sömürgenin ne pahasına olursa olsun korunması olmuştur. Bu sömürgeye ulaşan deniz, kara ve nehir yollarının, bütün geçit ve boğazların güvenliği, himayesi İngiliz dış siyasetinin temel felsefesi ve odağı olmuştur. Bu anlamda, Bağdat ve Basra bölgesi Hindistan'a ulaşan en kestirme yollardan birisi olması hasebiyle İngiliz dış siyasetinin üzerinde hassasiyetle durduğu stratejik coğrafyalardan birisi olmuştur. Burada ihdas edilen genel konsolosluğun görev önceliğinin "siyasi" olmasının sebebi budur. İngiltere'nin özelde Hindistan'ın muhafazasını merkez alarak doğu siyaseti çerçevesinde Bağdat'ta tesis ettiği genel konsolosluğun, özellikle İngiltere'nin Osmanlı toprak bütünlüğü siyasetinden vazgeçtiği günlerin arifesinde, bölgede yürüttüğü ticarisiyasi faaliyetler İngiltere'nin bölge politikasını anlama noktasında önemli ipuçları vermektedir. Konsolosluk, hem İngiliz Dışişleri Bakanlığı'nın bölgedeki ana bilgi kaynağı ve bizzat istihbarat üssü hem de İngiliz hariciyesinin bölge politikalarına yön veren bir merkez hüviyetindedir. Bu nedenle çalışmamızın, 19. yüzyılın son çeyreği itibariyle İngiliz dış siyasetinin Bağdat-Basra bölgesine yönelik ticari, siyasi ve askeri stratejisini anlamak noktasında siyasi tarih yaklaşımına önemli katkılar sunacağı düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler : Bağdat, Basra, Konsolos, Konsolosluk, İngiliz Konsoloslukları, Bağdat Genel Konsolosluğu, Osmanlı-İngiliz.