İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi kararları ışığında gerekçeli karar hakkı

Yargı kararları, mevcut bir uyuşmazlığı çözmenin yanında uyuşmazlığın konusu ile ilgili olan genel ilke ve kuralları da ortaya koyar. Bireyin bilme isteğine dayanan ve kökü çok eskilere dayanan gerekçe kavramı, zamanla gerekçeli karar ilkesi ile adil yargılanma hakkının bir unsuru olarak kabul edilmiştir. İnsan Hakları Avrupa Sözleşmesi'nin 6'ncı maddesi kapsamında İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi içtihatlarıyla tanınan ve korunan gerekçeli karar hakkı; Anayasamız, kanunlarımız ve diğer mevzuatlarımızda ayrıntılı şekilde düzenlenerek koruma altına alınmıştır. Ulusal ve uluslararası kanuni düzenlemelere göre yargı kararlarının gerekçeli olması zaruridir. Gerekçeli karar hakkı, mahkeme kararlarının gerekçeli olması gerektiği anlamına gelmekle birlikte, mahkemeler nezdinde bir yükümlülük ve adil bir yargılama sürecinin sağlanması için önemli ve zorunlu bir unsurdur. Türk hukuk sisteminde de gerekçe, anayasal ve yasal bir zorunluluk olmakla birlikte, kararlarda tatmin edici bir gerekçenin bulunmaması kesin hukuka aykırılık hali sayılmaktadır. Bazı durumlarda mahkemeler, kararlarını yeterince gerekçelendirmedikleri için bu hakkı ihlal edebilmektedirler. Bu noktada İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi'nin gerekçeli karar hakkı ilkesinin ihlali konusunda vermiş olduğu kararlar, bu hakkın önemini daha da ortaya koymaktadır. Bu çalışmada, insan hakları alanında önemli bir yere sahip olan adil yargılanma hakkı ve kapsamında yer alan gerekçeli karar hakkının önemi vurgulanarak; Sözleşme metni ve Türk hukukundaki düzenlenme şekilleri üzerinde durulmuştur. Gerekçeli karar hakkının ihlal edilme şekilleri, İnsan Hakları Avrupa Mahkemesi ve Anayasa Mahkemesi kararları ışığında analiz edilerek bu hakka dair yükümlülüğün ülkemizde etkili bir şekilde yerine getirilmesi için önerilerde bulunulmuştur.