İnsan hakları ışığında 1982 Anayasasında hak arama hürriyeti

Hak arama hürriyeti, 1982 Anayasasının 36. maddesinde düzenlenen bir insan hakkıdır. Bu hakkın iki boyutu bulunmaktadır. Hak arama hürriyeti, kişilerin haklarını arayabilmelerine imkân sağlayan hakkı temsil ettiği gibi, hakka yönelik ihlal veya ihlal ihtimali halinde hakkın korunması için başvurulabilecek yolları da ifade eder. İkinci boyutu ile hak arama hürriyeti, diğer hak ve hürriyetlerin korunmasına ilişkin bir güvencedir. Kişilerin haklarını arayabilmelerinin yolu, bu yolların hukuk tarafından tanınmış ve güvence altına alınmış olmasından geçer. Anayasamızın 36. maddesi, herkesin meşru vasıta ve yollardan faydalanarak yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma hakkına sahip olduğunu düzenler. Maddeye göre hak arama hürriyeti, yargısal makamlar önünde adli, idari ve anayasal yollardan hak arama faaliyetinin gerçekleşmesi olarak düzenlenmiştir. Bu nedenle tezimizde, hak arama hürriyetinin madde metninde yer alan tanımı, kapsamı ve sınırları üzerinde durulmuştur. Çalışmamız üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölümde hak arama hürriyetine ilişkin temel kavramlar, hakkın tarihsel gelişimi, hakkın hukuk devleti ilkesi ile olan ilişkisi ve hak arama hürriyeti ile ilişkili diğer temel hak ve hürriyetler ele alınmaktadır. İkinci bölüm çalışmanın ana konusu olan 1982 Anayasasında hak arama hürriyetine ayrılmıştır. Bu bağlamda hakka ilişkin unsurlar, devletin yükümlülükleri ve hakka ilişkin düzenlemeler ve hak arama hürriyetinin nasıl sınırlanacağı anlatılmıştır. Son bölümde hak arama hürriyetine ilişkin müdahale kavramından bahsedilmiş ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararları ile Anayasa Mahkemesi kararlarına yer verilmiştir.