İnsancıl müdahale kavramı ve 11 Eylül sonrası ABD müdahaleciliği

Soğuk Savaş sonrası dünyanın çeşitli yerlerinde yaşanan insani krizlerin artması, bir devletin vatandaşlarına uyguladığı ağır insan hakları ihlalleri karşısında uluslararası toplumun sorumluluğu olduğu inancını pekiştirmiştir. İnsancıl müdahale kavramı da uluslararası ilişkiler literatüründe edindiği yeri bu gelişmelere borçludur. Bu kavramın tarihsel ve felsefi kökenlerinin araştırılması haklı savaş kuramı ile ilişkilendirilmesini sağlamıştır. Tarih boyunca kuvvet kullanımının nedenleri, hangi durumlarda haklı kabul edilebileceği ve sınırlarının ne olduğu üzerine tartışmalar yürütülmüştür. Devletlerin egemen eşitliği prensibinden hareketle kuvvet kullanımının sınırlandırılmasına yönelik adımlar atılmış, Birleşmiş Milletler Antlaşması'nda kuvvet kullanımı açıkça yasaklanmıştır. Kuvvet kullanımı içermesi nedeniyle insancıl müdahale kavramı da bu yasağın kapsamına girmektedir ve bir müdahalenin hukuka uygun olması için Güvenlik Konseyi tarafından yetkilendirilmiş olması gerekir. 11 Eylül sonrası ABD'nin değişen güvenlik ve dış politika algısı çerçevesinde ortaya konulan Bush Doktrini açıkça terörizme karşı savaş ilan etmektedir. Bu bağlamda Afganistan ve Irak'ta gerçekleşen müdahaleler birtakım insancıl gerekçelere dayandırılmış olması ve Güvenlik Konseyi yetkilendirmesi olmaksızın gerçekleşmesi bakımından önemlidir. Bu çalışmada insancıl müdahale kavramı ve uluslararası hukuktaki yeri incelenecek ve 11 Eylül sonrası ABD müdahaleciliği Birleşmiş Milletler hukuk sistemi ve insancıl müdahale kavramı çerçevesinde değerlendirilecektir. Anahtar Kelimeler: İnsancıl Müdahale, Haklı Savaş, Kuvvet Kullanma, Birleşmiş Milletler, 11 Eylül, Bush Doktrini, Terörizme Karşı Savaş, ABD Müdahaleciliği