İnsanın sorumlulukları açısından Kur'an'da zorluk ve kolaylık

İnsan, kendine has bazı özellik ve donanımlarıyla diğer varlıklardan ayrılır. İnsanın bu marifetleri, onun dünyaya başıboş ve hedefsiz gönderilmediğini gösterir. Bunun için insanın donanımlarıyla elçilere uyup bu doğrultuda hareket etmesi onun sorumluluğundadır. Sorumluluk, Allah tarafından insana verilen bir değerdir. Mesuliyetlerini yerine getiren insanın dünya ve âhiret hayatı sükûnet, huzur ve barış içinde olabilirken aksi durumda zulüm, haksızlık, terör ve nefsin ihtiraslarına esir düşmüş, âhireti de ziyan olur. Tevhid inancından uzaklaşmış insanın olumsuzluklar içinde sorumluluğunu farketmesi zorlaşabilmektedir. Bu zorluklar zayıf yaratılış, nefis, cehalet, gurur, nankörlük vb. gibi dâhili; aile, çevre, makam, mevki ve tebliğin ulaşamaması gibi de harici olmak üzere iki kısma ayrılabilir. Buna karşılık fıtrî yapı, duyular, akıl, kalp, irade, tecrübe ve kevnî ayetler, insanın iman etmesini kolaylaştıran unsurlar olarak zikredilebilir. Zorluklarla karşılaşan Müslümanın ibadet ve uygulamalarında Kur'an, hâdis ve bu iki nassdan hüküm çıkaran âlimlerin içtihatlarında dinin yaşanabilirlik kolaylıklığı görülebilir. Bu çalışma, sorumluluk sahibi insanın karşılaşabileceği zorluklar ve kendisine lütuf olarak verilmiş olan kolaylıkları araştırmaya dayanmaktadır. Kolaylıklar, zorluktan sonra gelebileceği gibi zorlukla beraber de gelebilir. Bu kolaylıklar, dinin tavizi, tahrif edilmesi veya hedefinden saptırılması değildir. İnsan hayatının idamesi ve tevhid dairesinde kalması için Allah tarafından kendisine verilen imkân, lütuf ve ikramlardır. Bunun için, 'usr ve yüsr kavramlarının gerek kök anlam gerekse Kur'an çerçevesinde iyi tahlil edilmesi gerekir. Bu bağlamda insanın karşılaşacağı zorluklar ve kolaylıkların mâhiyeti, imkânı, durumu ve değeri iyi anlaşılmış olur. Çünkü zorluk ve kolaylık, gece-gündüz ve siyah-beyaz misali birbirini tamamlayan iki öğe ve bir bütünün iki unsuru hükmündedir. Kolaylık nasıl Allah'ın bir lütfu ise bunun kıymetinin bilinmesi ve imtihanın anlam kazanması için zorluk da bir lütuf ve ikram olarak görülebilir. Anahtar Kelimeler: Kur'an, Tefsir, İnsan, Sorumluluk, Zorluk, Kolaylık