İlkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama düzeyini etkileyen bireysel ve çevresel faktörlerin incelenmesi

Bu çalışmanın amacı ilkokul dördüncü sınıf öğrencilerinin okuduğunu anlama düzeyini etkileyen bireysel ve çevresel faktörleri ve bu faktörler arasındaki ilşikiyi incelemektir. Araştırma sorularını test etmek amacıyla nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırma 2018-2019, 2019-2020 ve 2020-2021 eğitim-öğretim yıllarında Ankara ilinde gerçekleştirilmiştir. Araştırma grubunu dördüncü sınıfa devam eden 365 öğrenci, 365 veli ve bu öğrencilere eğitim veren 11 sınıf öğretmeni oluşturmaktadır. Verilerin toplanmasında okuduğunu anlama ölçeği, prozodik okuma ölçeği, okumaya yönelik tutum ölçeği, okuma motivasyonu ölçeği, kelime bilgisi ölçeği, ön bilgi testi, okuma kültürü oluşturmada ailenin etkililiği ölçeği ve okumaya yönelik öğretmen etkililiği ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde yapısal eşitlik modelini oluşturmak amacıyla AMOS programı kullanılmıştır. Nicel olarak elde edilen diğer veriler için ise ANOVA, t- testi, frekans ve yüzde analizleri kullanılmıştır. Oluşturulan yapısal eşitlik modelinden elde edilen bulgulara göre öğrencilerin okuduğunu anlama puanları üzerinde modeldeki tüm değişkenler anlamlı düzeyde yordayıcıdır. Bireysel faktörler çevresel faktörlerden daha yüksek yordayıcı güce sahiptir. Bireysel faktörler içersinde en yüksek yordayıcı güce sahip değişken "ön bilgi" daha sonra ise "kelime bilgisi" olarak belirlenmiştir. Çevresel faktörler içerisinde en yüksek yordayıcı güce sahip değişken "ailenin okumaya katılımı" olmuştur. Aile gelir düzeyinin okuduğunu anlamayı anlamlı bir şekilde yordadığı ilişkisel açıdan bakıldığında ise üst gelir grubuna dâhil öğrencilerin okuduğunu anlama düzeylerinin orta ve alt gruptakilerden anlamlı düzeyde ayrıştığı görülmektedir. Çevresel faktörler içerisinde en düşük yordayıcı güce sahip değişken "ebeveyn eğitim düzeyi" dir. Ancak ilişkisel açıdan bakıldığında gruplar arasında anlamlı farklar oluştuğu ve ebevenleri lisans ve üstü düzeyde eğitime sahip olan öğrencilerin anlama ortalamalarının daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Araştırmada yer alan diğer değişkenler açısından bakıldığında ise cinsiyet faktörünün okuduğunu anlama ile anlamlı düzeyde ilişkili olduğu ve kız öğrencilerin anlama ortalamasının erkek öğrencilerden daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Öğrencilerin devam ettiği okul türünün de okuduğunu anlama ile anlamlı düzeyde ilişkili olduğu ve özel okula devam eden öğrencilerin devlet okuluna devam eden akranlarına göre ortalama puanlarının daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Öğretmenlerin okuduğunu anlamaya yönelik olarak sınıf içinde ve sınıf dışında gerçekleştirdiği etkinliklerin öğrencilerin okuduğunu anlama ortalamaları üzerinde anlamlı bir fark oluşturmadığı da araştırmada elde edilen bir diğer bulgudur. Sonuç olarak okuduğunu anlamayı etkileyen faktörlerin belirli yapı içerisinde ve etki düzeyine göre sınıflandırılabildiği, yapılacak uygulamalarda eğitimcilere yol göstermede yardımıcı olacak bir model elde edilmiştir. Anahtar Kelimeler : Okuduğunu anlama, yapısal eşitlik modeli, ailenin okumaya katılımı, öğretmen etkisi, sosyo-ekonomik düzey, kelime bilgisi, ön bilgi