İş kazalarının araştırılmasında epistemolojik boyut üzerine bir çalışma: Zonguldak kömür madenleri örneği

Yapılan işten kaynaklı yaralanma ve hastalanmalar ve dahası işçi ölümleri Türkiye'deki çalışma hayatının yapısal bir sorunudur. Sorun, çok boyutludur ve tıp, mühendislik, kimya ve sosyal politika başta olmak üzere birçok farklı alanda bilimsel çalışmaların yapılmasını gerektirmektedir. Bununla birlikte, daha sağlıklı sonuçlara ulaşmak birbirinden farklı çalışma koşullarına sahip üretim alanlarının ayrı ayrı incelenmesi yararlı olacaktır. Buna karşın, bu konuda yeterli bilimsel çalışmanın olmadığı görülmektedir. Var olan bilimsel çalışmaların büyük çoğunluğu, iş kazalarının işçilerin kusurlu davranışlarından kaynaklandığı görüşünü savunmaktadır. Resmi görüşlerin de bu yönde olduğu belirtilmelidir. Madencilik sektörü iş kazalarının en yoğun olarak görüldüğü, deyim yerinde ise bunun özdeşleşmiş sektörlerden biridir. Bu tez çalışması madencilik sektörüne odaklanmakta ve Zonguldak kömür madenleri özelinde işçi ölümlerinin nedenlerini araştırmaktadır. Söylendiği gibi, çok boyutlu olan bu olgu, bu araştırmada, üretim siyaseti ve sosyal politika açısından irdelenmektedir. Bu araştırmada, epistemolojik olarak yanıltıcı olduğu gerekçesiyle, işçiyi suçlayıcı görüşe karşı çıkmaktadır. İş kazaları olgusunun sağlıklı bir şekilde analiz edilebilmesi için üretim siyasetinin, çalışma ilişkileri düzeninin ve iş kazalarına ilişkin olarak uygulanan sosyal politikaların araştırılmasını ve çalışma ortamının yerinde incelenmesini sağlayacak bir epistemolojik yaklaşımın gerekli olduğu görüşü benimsenmektedir. Bu tez çalışması, böylesi bir epistemolojik yaklaşımdan hareket ederek, öncelikle, tarihsel süreçte üretim siyaseti ve çalışma ilişkileri düzenini, ardından sosyal politikaları irdelemektedir. Son olarak da, madenlere gidilerek çalışma koşullarına ilişkin yerinde yapılan gözlemler ve iş kazası geçirmiş olan işçilerle yapılan görüşmelerden elde edilen bilgi ve bulgular hareketle iş kazalarının nedenleri araştırılmıştır. Sonuç olarak, kömür madenlerinde iş kazalarının bu sektörde üretimi ve karlılığı öncelikli gören hakim üretim siyaseti, iş kazalarına karşı gerekli sosyal politikaların oluşturulmaması, yaygın kayıt dışı üretim ve istihdam gibi birçok yapısal nedenin bulunduğu görülmüştür.