İş Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk: Nitel Bir Araştırma

İnsanlar toplu olarak yaşamaya başladığı andan itibaren yaşanan uyuşmazlıkların çözümünde birçok çözüm yolu kullanılmıştır. Modern hukuk devletlerinde ilk tercih edilen yöntem yargısal usul olan mahkemelerdir. Yargının eliyle kazanma ve kaybetme istediği mahkemeler üzerindeki iş yükünü arttırmış ve bu durum mahkemelerin tek başına anlaşmazlıkların çözümünde yetersiz kalmasına neden olmuştur. Mahkemelerin artan iş yükünün azaltılması için alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemleri kullanılmaya başlamıştır. Bu yöntemler arasında Dünya'da ve Türkiye'de de yaygın olarak uzlaştırma ve arabuluculuk kullanılmaktadır. Ülkemizde ilk olarak ihtiyari olarak başlayan arabuluculuk süreci daha sonrasında dava şartı uygulamasının gelmesiyle alan olarak genişlemiştir. Sistemin yeni olması var olan durumların tespitini gerektirmektedir. Bu çerçevede araştırmanın konusunu oluşturan arabuluculuk süreç ve sistem durumları ile iş uyuşmazlıklarında arabuluculuk konusu önemlidir. Üç bölümden oluşan bu çalışmanın ilk bölümünde alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemleri ve arabuluculukla ilgili genel bilgilere yer verilmiştir. İkinci bölümde ise çalışmanın temel konusunu oluşturan iş hukukundan kaynaklı arabuluculuk sürecine dâhil olan işçi ve işveren alacakları ile işe iade süreci ele alınmıştır. Araştırmanın üçüncü bölümünde ise en çok iş uyuşmazlıklarında arabuluculuk dosyalarının görüldüğü ikinci il olan Ankara ilinde görev yapan uzman arabulucular ile gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış mülakatla arabuluculuk süreçleriyle ilgili durum, avantaj, dezavantajlar tespit edilmiştir. Elde edilen veriler MAXQDA 2020 programı kullanılarak analiz edilmiştir. Katılımcıların mevcut arabuluculuk uygulamasına yönelik görüşlerinden sistem açıklarının ve eksikliklerinin olduğu görülmüştür. Ayrıca mevcut eksikliklere yönelik çözüm önerileri sunulmuştur