İslam eğitim düşüncesinde öğretmenlik mesleğine bakış: İbn Sahnûn örneği

İnsanlık kadar eski olan öğretmenlik, geçirdiği değişim ve dönüşümle günümüzdeki konumuna ulaşmıştır. İslam medeniyetinin de bu mesleğin gelişimine büyük katkısı olmuştur. Bu nedenle İslam medeniyetinin öğretmenliğe nasıl baktığını, ona nasıl görev ve sorumluluklar yüklediğini bilmek gerekir. Bunun için de İslam eğitim düşüncesinde öğretmenlik mesleğinin özel bir alan olarak ele alındığı çalışmalara ihtiyaç bulunmaktadır. Bu noktada 9. asrın önde gelen fakih ve eğitimcilerinden İbn Sahnûn ile onun eğitim ve öğretmenlik alanındaki eseri Âdâbu'l-muallimîn'i yakından tanımak büyük bir önemi haizdir. Bu çalışma, İslam eğitim düşüncesinde öğretmenliğe bakışı İbn Sahnûn örneği üzerinden göstermeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda doküman analizine dayalı nitel bir araştırma olarak hazırlanan bu çalışmada önce tarihsel süreç içerisinde öğretmenlik mesleğinin ortaya çıkışı, gelişimi ve günümüzde geldiği nokta ortaya konulmuştur. Akabinde bu çalışmanın ana materyali olan Âdâbu'l-muallimîn'den hareketle öğretmenliğe ilişkin incelikler üzerinde durulmuştur. Bu kapsamda öğretmenliğe dair usul ve esasların neler olduğu, öğretmenlerin öğrenci, veli, toplum ve dine karşı görev ve sorumluluklarının yanında hizmetin gereği olarak mali, sosyal ve üçüncü kişilere karşı korunma haklarının bulunduğu tespit edilmiştir. Ayrıca eserde zorunlu ve seçmeli derslerden oluşan bir müfredatın takip edildiği, ders planı ve çalışma takvimi niteliğinde bir planlamanın izlendiği, sınıf yönetimine dair önemli bilgiler verildiği anlaşılmıştır. Eserde öğretim ilkelerinin gözetildiği, ismen olmasa da fonksiyonları yönüyle benzeyen öğretim strateji, yöntem ve tekniklerin kullanıldığı, ders araç-gereçleri ve kullanım usullerinin belirtildiği görülmüştür. Öte yandan, eserde öğretmenlikle ilgili uygulamaların yakından tanınmasına imkân verildiği ve karşılaşılan meselelere yönelik çözümlerin fıkhî (hukuki) ve pedagojik bağlamda ele alındığı görülmüştür. Bu itibarla eserin konuya ilişkin hukuki metinlerin alt yapısının oluşumuna katkı sağlayacak nitelikte olduğu söylenebilir. Bunun yanı sıra eser öğretmenlerin kişisel ve mesleki yönden bir bütün olarak gelişimini desteklemiş, öğretmen yeterliklerinin belirlenmesinde belli kriter ve standartların oluşumuna katkı sağlamıştır.