İslam ülkelerinde uluslararası insan hakları hukukunun yürürlüğe konulması ve uygulanması; problemler ve beklentiler

Uluslararası İnsan Hakları Hukuku (UİHH), dünyanın hukuki, ekonomik, sosyal, kültürel ve diplomatik dinamiklerini önemli ölçüde değiştirdi. Birleşmiş Milletler (BM tarafından desteklenen insan hakları normlarına bağlı kalmak, uluslararası ilişkilerde medeni sayılmak için esastır. Birçok yerde BM, insan haklarına herhangi bir ayrıntı vermeden, soyut terimlerle açıkça atıfta bulunmaktadır. Bu eksiklik, İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi (İHEB), Medeni ve Siyasal Haklar Sözleşmesi (MSHS), Ekonomik ve Kültürel Haklar Sözleşmesi (ESKS) ve diğer çeşitli uluslararası insan hakları belgelerinin, bu normatif yapının uygulanmasına ilişkin belirli özel araçlar ve mekanizmalarla birlikte benimsenmesiyle azaldı. İslam devletlerinin neredeyse tamamı, BM destekli bu insan hakları sözleşmelerine taraftır. Ancak aynı zamanda bu devletler, sözleşmelerin çeşitli hükümlerine çekince koydukları için birbiriyle bağlantılı ve bölünmez bir bütün olan insan haklarıyla ilgili bu normların bir bütün olarak ve eksiksiz şekilde uygulanmasını neredeyse imkansız hale getirmişlerdir. Gerçek şu ki, bu çok bilinen insan hakları normlarının yürürlüğe konulması diğerlerinin yanı sıra, BM ve uluslararası hukukun zayıflığını ve ayrıca UİHH sözleşmelerine taraf olan, özellikle de anayasalarında kendilerini İslam devleti olarak ilan eden Pakistan, İran ve Suud Arabistan gibi imzacı devletlerin ideolojilerindeki farklılıkları da içeren birçok faktör tarafından engellendi. Bu da, insan hakları normlarının İslam dünyasına Batı'da olduğu gibi nüfuz etmemiş olmasından kaynaklandı. Bu devletlerin anayasaları, tüm kanunların İslam'ın temel emirlerine uyması gerektiğini açıkça belirtir. Bu devletler ayrıca, anayasal sistemlerine uymadığı için UİHH sözleşmelerinin çeşitli hükümlerine çekince koymuşlardır. Öte yandan, BM antlaşma sisteminin UİHH'ye saygı duyulmasını ve uygulanmasını teşvik edecek kadar güçlü olmadığını görüyoruz. Örneğin, sözleşmeleri denetleyen BM komiteleri izleme organı olduklarından mahkemeler gibi hareket edemezler. Onların görüş ve yorumları mahkeme kararları gibi bağlayıcı değildir. BM Şartı ile tanınan, "devletlerin egemenliği" ve "uluslararası hukukta rıza ilkesi" gibi kavramlar, UİHH'nin insanlığa sunduğu normların gerçekleşmesine de engel oluşturmaktadır.