Contextualizing the fresco cycle of the life of Saint Francis at the Kalenderhane Mosque in Istanbul

Dördüncü Haçlı Seferi, Konstantinopolis'in 1204 yılında işgal edilmesiyle Bizans İmparatorluğu tarihinin en dramatik anlarından birine damgasını vurmuştur. Ancak, Konstantinopolis'in yakılıp yıkıldığı ve talan edildiği bu dönemden günümüze gelebilmiş, Latin'lere ait şaşırtıcı bir sanat yapıtı bulunmaktadır: Aziz Fransis'in yaşam öyküsü döngüsü freskleri. Bu freskler, yedi yüzyıl boyunca bir yan şapelde saklı kaldıktan sonra 1967 yılında, daha önce Theotokos (Tanrı'nın Annesi Meryem) Kyriotissa manastır kompleksine ait bir Bizans kilisesi olan Kalenderhane Camii'nde gerçekleştirilen kazılar sırasında gün yüzüne çıkarıldılar. Aziz Fransis'in yaşamının anlatıldığı bu freskler, Katolik keşişin azizlik mertebesine yükseltildiği 1228 yılı sonrasına ve Konstantinopolis'in Bizanslılar tarafından 1261 yılında geri alınmasının öncesine tarihlenmektedirler. Fransis'in hayatının betimlendiği ve günümüze ulaşan en erken dönem freskler olarak kabul edilirler. Bu döngü, Haçlı Seferleri sonrasında Akdeniz'de ortaya çıkan hibrit sanat eserlerinin ilginç bir örneğidir. Mevcut araştırmalar döngüyü dört ana açıdan ele almışlardır: tarihi bağlamını ve banisini belirlemek; sahnelerini tanımlamak; diğer sanat eserleri ile biçemsel çağrışımlarını ortaya çıkarmak ve Bizans vita ikona formatı tercihini yorumlamak. Resim programında Doğulu ve Batılı unsurların göze çarpan birlikteliği ise daha az tartışılan ve araştırılan bir özelliğidir ve sıklıkla on üçüncü yüzyılda Katolik Kilisesi'nin ve Ortodoks Kilisesi'nin birleşmesine yönelik olarak yürütülmekte olan görüşmelerin yarattığı ortamı yansıttığı düşünülmektedir. Fresk döngüsü, kesinlikle Fransiskenler'in kiliselerin birleşmesine olan bağlılıkları ve Doğu Akdeniz'de yürüttükleri misyonerlik faaliyetleri bağlamında gerçekleştirdikleri ve belli bir amaca yönelik bir deneylemedir. Bununla beraber, bu tezde Doğulu ve Batılı unsurların döngüde birlikte yer almasının ve gözden kaçmış bazı ikonografik özelliklerinin farklı bir okumaya yol açabileceği savunulmaktadır. Döngünün bu yeni yorumu, dilenci tarikatının henüz yeni kutsanmış kurucusunun azizliğini meşrulaştırma çabasının ötesine geçmekte ve bağlamının yeniden derinlemesine ele alınmasını gerektirmektedir. Bu çalışma, görünenin ötesine bakmayı ve Akdeniz'de Haçlı Seferleri sonrasında devam etmekte olan güç ve ideoloji müzakereleri ışığında döngüyü çözümlemeyi amaçlamaktadır.