İstanbul gazeteciliğinde mekânsal değişimin gazetecilik pratiklerine etkileri

İstanbul'da Türkçe gazetecilik 1830'lardan 1990'lı yılların başlarına kadar Babıali semti ve çevresinde faaliyet göstermiştir. Şehrin idari, ekonomik, toplumsal ve kültürel anlamda geleneksel merkezi sayılan bölgede gelişen 160 yıllık gazetecilik tarihi aynı zamanda haber kaynağı kurumlar, meslek çevresi ve sosyalleşme mekânları ile iç içe geçmiş bir deneyimin tarihi olarak tanımlanabilir. Ancak Babıali, 1990'lı yıllarda yaşanan mekânsal değişimle gazeteciliğinin merkezi olma özelliğini yitirmiş, İstanbul gazeteciliğinde medya plaza dönemi başlamıştır. "Basının Endüstrileşmesi" ve "Basından Medyaya Dönüşüm" süreçleriyle paralel gelişen medya plaza dönemi İstanbul gazeteciliğinin Babıali çevresindeki mekânsal tarihiyle biçimlenen gazetecilik pratikleri ve meslek kültürü üzerinde önemli etkiler bırakmıştır. Şimdiye kadar yapılan araştırmalarda, 1980-2000 arasında Türk basınında gerçekleşen hızlı dönüşüm, siyasal, ekonomik ve teknolojik boyutlarıyla incelemekle birlikte mekânsal değişim ve habercilik pratiklerine yaptığı etkiler çalışma konusu edilmemiştir. Bu çalışmanın amacı, Babıali gazeteciliğinin mekânsal çevreyle kurduğu ilişkilerin gazetecilik pratiklerine yansımalarını ortaya koyduktan sonra mekânsal değişimle birlikte haber üretim süreçlerinde gerçekleşen değişimleri sorgulamaktır. Bu kapsamda, söz konusu mekânsal değişim sürecini deneyimlemiş gazetecilerle derinlemesine görüşmeler yapılarak veri toplanmıştır. Toplanan verilere dayanarak, çalışmanın araştırma bölümü beş tema üzerinden inşa edilmiştir: "Mekânsal Değişim Sürecini Tetikleyen Dinamikler", "Medya Plaza Sürecinin Haber Üretimine Etkisi", "Medya Plaza Sürecinin Gazetecilerin Birbirleriyle İletişimine Etkisi", "Medya Plaza Sürecinde Teknolojik Gelişmeler ve Gazetecilik" ve "Mekânsal Değişimin İkinci Boyutu: 2000'lerden Sonra Şehir Merkezine Dönüş". Toplanan verilerin analiz edilmesiyle İstanbul gazeteciliğindeki mekânsal değişim sürecinin, şehir merkezinden ve halktan uzaklaşma, haber ajanslarına bağımlılık, farklı gazetelerdeki haberlerde benzeşme, muhabirliğinin öneminin azalması ve Babıali'deki meslek çevresi içinde oluşan ve mesleğe aidiyet bilincine katkı sunan topluluk yapısının dağılması gibi önemli sonuçlar doğurduğu ortaya konulmuştur.